Ik ben altijd een makkelijke huiler geweest. Als kind barstte ik bij het minste of geringste in tranen uit: wanneer ik mijn zin niet kreeg, mijn Barbie-Ferrari kwijt was of de pannenkoeken op waren. Mijn broer noemde me een huilebalk, en nog steeds is dat een treffende beschrijving, want echt alles kan voor mij een tranentrekker zijn. Tijdens een uitvaart gaat er een pak zakdoekjes doorheen, maar ook bij het kijken naar een natuurdocumentaire over pinguïns – als zo’n fluffy bolletje verdwaalt! – of wanneer de trein voor mijn neus wegrijdt, hou ik het meestal niet droog. Anders dan mijn vriendin Floor (42): van haar 5de tot haar 40ste plengde ze geen traan. Sinds ze twee jaar geleden een burn-out kreeg en in therapie ging, huilt ze weer. Maar wel slechts zelden: ze schat één of twee keer per jaar. Ze is geregeld verbaasd over het gemak waarmee mijn tranen rollen. Waarom huil ik zo snel en zij niet? Ben ik nu ontzettend emotioneel labiel? Of juist goed bezig, want huilen is gezond?
HUILDREMPEL
Elke vraag over huilen begint bij emotiepsycholoog en emeritus hoogleraar Ad Vingerhoets, die al sinds 1988 onderzoek doet naar huilen. Hij legt uit dat hoe vaak en snel je huilt, afhangt van je huildrempel: ‘Die is gedeeltelijk aangeboren, net zoals je mate van emotionaliteit. Ben je neurotisch, dan huil je makkelijker. Daarnaast wordt de drempel bepaald door je hormonen en je omgeving. Bijvoorbeeld hoe je ouders, vrienden en vriendinnen omgaan met huilen.’
De hoogte van je huildrempel is ook afhankelijk van omstandigheden: ‘Slaapgebrek, niet goed in je vel zitten, stress, alcohol en drugs verlagen de huildrempel’, vervolgt Vingerhoets. Aha. Dat verklaart mijn toch wel gênante uitbarsting van laatst, toen ik liep te pruilen omdat mijn favoriete koekjes waren uitverkocht bij de bakker. Ik moest ongesteld worden, mijn hormonen speelden op en de omstandigheden werkten ook niet mee: ik was gestrest en had slecht geslapen – allemaal drempelverlagend. De huildrempel van Floor is vooral gevormd door het gedrag van haar ouders: ‘Ik was een jaar of vijf, heel verdrietig en huilde stevig. Mijn ouders reageerden niet. Ik wilde getroost worden, ging nog harder huilen, maar mijn ouders bleven me negeren. Dus ging ik maar naar mijn kamer, sloeg de deur hard dicht en ging als een hoopje ellende huilend op bed liggen, in de hoop dat ze me alsnog kwamen troosten. Maar niemand kwam.
De daaropvolgende keren troostten ze me ook niet. Later hoorde ik dat ze dat deden omdat ze dachten: laat haar maar gewoon zelf uithuilen, dan leert ze zichzelf te troosten. En dus stopte ik er maar mee.’
EMOTIONEEL VERDOOFD
Ieders huildrempel is dus persoonlijk en uniek. Maar de aanleidingen van onze tranen zijn wel te generaliseren.
‘We huilen vooral uit een combinatie van emoties en machteloosheid’, weet huilonderzoeker Vingerhoets. ‘Je wordt overweldigd door emoties en gevoelens als angst, verdriet, teleurstelling, eenzaamheid, iemand missen of enorme blijdschap. Je weet niet hoe je met de situatie moet omgaan en ervaart dus onmacht. Dan komt er een signaal vanuit het emotionele brein en dat zet de traanklier aan het werk. Ook gaan we naarmate we ouder worden steeds vaker empathisch huilen: het leed van mensen om ons heen kan ons zodanig raken dat we volschieten.’
Floor werd jarenlang niet geraakt door emoties, niet van zichzelf en niet van anderen. Ze verklaart dat zelf als volgt: ‘Doordat ik mijn tranen inslikte, slikte ik ook mijn emoties in. Nu ik erop terugkijk, was ik nogal vlak. Ik voelde me nooit echt blij. Ik lachte als ik me slecht voelde, hield mijn boosheid in – wat niet hielp, want dan werd ik op een ander moment zonder aanleiding ineens heel boos. Ik was emotioneel verdoofd. Toen kwam ik in een burn-out. Mijn emotieverdoving was niet de hoofdoorzaak daarvan, maar speelde wel een rol. Ik ging in therapie en leerde om mijn gevoelens niet meer te vermijden, en huilde daardoor ook iets vaker.’
NUTTELOOS OF BEVRIJDEND?
Voor Floor was niet kunnen huilen een probleem. Maar dat wil niet zeggen dat niet of spaarzaam huilen betekent dat er iets mis is met je. Vingerhoets: ‘Het kan ook zijn dat je simpelweg niet zoveel huilbehoefte voelt. Huilen is namelijk niet hetzelfde als het verwerken van emoties. Je kan die ook op andere manieren toelaten.’ Andere vriendin Lara (38) sluit zich hierbij aan. Ze huilt een paar keer per jaar en vindt dat prima: ‘Mijn ouders hebben me opgevoed met het idee dat huilen niets oplost en dat het een teken van zwakte is. Ik zie het niet als een zwakte, maar ervaar wel dat het voor mij nutteloos is. Als ik gefrustreerd ben, me verdrietig of boos voel of wat dan ook, dan praat ik over wat me dwarszit. Zo ontdek ik wat vervolgstappen kunnen zijn om het op te lossen. Of ik ga wandelen om mijn gedachten op een rijtje te zetten, of ik schrijf erover in mijn dagboek. Als ik dan toch eens moet huilen, voel ik me daarna moe en nooit opgelucht. Dus ik denk nooit: zo, ik ga eens lekker een potje janken.’
Mensen kunnen wel opluchting ervaren na een huilpartij. Uitgebreid onderzoek van psycholoog Vingerhoets laat zien dat de helft van de mensen zich daarna beter voelt. Maar concluderen dat huilen bijdraagt aan dat positieve gevoel, is te kort door de bocht, zegt Vingerhoets: ‘Je huilt op het moment dat je je het ellendigst voelt. Na dat punt, als de tijd verstrijkt, voel je je sowieso beter. Onderzoek wijst ook uit dat depressieve mensen zich nooit beter voelen na het huilen.’ Huilen geeft dus geen instant moodboost.
MEER VERBONDEN
Mensen die veel huilen zijn ook niet gezonder dan anderen. ‘Er waren vermoedens dat door te huilen het stresshormoon cortisol daalt en de oxytocineproductie – het knuffelhormoon – stijgt, maar daar is geen bewijs voor gevonden.
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, is huilen op zichzelf dus niet gezond’, licht Vingerhoets toe. Dat wil niet zeggen dat huilen geen voordelen heeft, maar die worden veroorzaakt door de sociale impact ervan: ‘Huilen kan wel een goed gevoel geven als je dat doet in het bijzijn van iemand die dicht bij je staat, en die jou vervolgens troost. Dan voel je je gesteund en begrepen. Huilers voelen zich meer verbonden en krijgen meer steun dan mensen die minder huilen.’
Uit onderzoek blijkt bovendien dat mensen die eerder huilen niet alleen door anderen als empathischer worden gezien, ze hebben ook daadwerkelijk meer empathisch vermogen. Ze verplaatsen zich makkelijker in iemand anders, zijn socialer en wijzen asociaal gedrag van anderen eerder af. Tranen zorgen dus voor verbinding en zijn ook een teken van inlevingsvermogen. Goed nieuws voor mij, want soms schaam ik me wel een beetje voor mijn emotionele incontinentie. Leeglopen bij de kerstreclame van een ongezond frisdrankmerk getuigt tenslotte niet echt van goede smaak. Maar laten we het er dan maar op houden dat ik een goed ontwikkeld inlevingsvermogen heb.
KOUDE KIKKER
Iedereen heeft ook een mening over wanneer je zou moeten huilen of juist niet. Zoals: je bent zwak als je veel huilt, maar ook een koude kikker als je het drooghoudt bij grote tegenspoed. Projecteer die mening vooral niet op anderen. Vingerhoets: ‘Wat jij voelt en hoe je daarmee omgaat is heel persoonlijk. Je gebruikt jezelf als referentiepunt: zou ik in die situatie huilen? Maar hoe jij ermee omgaat is niet per se de enige juiste manier.’
Sporadische huiler Lara probeert iedereen in zijn waarde te laten. ‘Maar verwacht niet dat ik je ga troosten als je huilt om een film, of omdat iemand boos tegen je deed. Als er écht iets is, zoals een overlijden, dan krijg je wel een knuffel.’ Voor de duidelijkheid: huilen is menselijk en niks om je voor te schamen. Of je nu veel of weinig huilt, er is geen goed of fout. Maar als niet-huiler kan je wel een dosis troost mislopen. Vingerhoets: ‘Tranen zijn bedoeld om verbinding te maken. Met jezelf, want ze kunnen wijzen op wat belangrijk voor je is, maar ze zijn vooral een signaal dat we behoefte hebben aan contact. Omdat we alleen zijn of ons machteloos voelen, en wel wat hulp en troost kunnen gebruiken.’
ALS DE TRANEN NIET KOMEN
Ook psycholoog Wendy van Mieghem benadrukt dat zelden of niet huilen geen teken is dat er iets mis met je is. ‘Huil je niet of weinig en denk je: ik ga ontspannen met mijn gevoelens om en ben emotioneel in balans, laat het dan gewoon zo. Zit het niet-huilen je in de weg, dan is het een mooie aanleiding om je bewust te worden van je gevoelens.’
Als de tranen niet komen, kan dat het gevolg zijn van een emotionele onbalans. Je staat dan op afstand van je emoties en gevoelens. ‘Waar je in jezelf je diepste kwaliteiten en verlangens tegenkomt, kom je ook je diepste angsten tegen: angst voor afwijzing, voor eenzaamheid, voor dood of verlies, voor ziekte of gekte en voor hevige emoties. Dat vinden veel mensen lastig, en daarom zijn ze geneigd om bij gevoelens weg te lopen en emoties te onderdrukken of te ontkennen’, legt Van Mieghem uit. Ze schreef over dit onderwerp het boek De wijsheid achter emotie en gevoel. ‘De meeste mensen onderdrukken gedurende de dag allerlei emoties. Dat is heel praktisch, want zo kunnen we ons beheersen en hoeven we niet elke impuls te volgen. En het voorkomt dat je tijdens een presentatie op je werk in snikken uitbarst. Dat onderdrukken kan op korte termijn prima voor je werken, maar op den duur zal je die emotionele ‘ ongemakken’ toch het hoofd moeten bieden. Anders blijven problemen zich herhalen en kunnen al je gevoelens – ook plezier – vlakker worden. Daarnaast groeit de berg ‘achterstallig onderhoud’, en die zal vroeg of laat inzakken. Dan ontlaad je op een buitenproportionele manier die niet past bij de aanleiding. Je valt bijvoorbeeld ineens, zonder reden, enorm uit tegen je partner of kinderen.’
Wil je de tranen wel laten stromen, maar komen ze niet? Geef je emoties en gevoelens dan de ruimte met het stappenplan van Van Mieghem (zie links). Dan volgen de tranen vanzelf.
TRANENTREKKERS
Titanic, The Notebook, Brokeback Mountain: allemaal goede films om in de crying mood te komen. Maar volgens het Amerikaanse magazine Entertainment Weekly zijn dat niet de allergrootste Hollywoodtearjerkers. Die eer is weggelegd voor Terms of Endearment, gevolgd door de klassieker waarbij niemand het drooghoudt: Bambi.
HUILFEITJES
1 Kunnen onze tranen opraken? Gelukkig niet. Tranen zijn net als zweet en speeksel en bestaan uit water, zout, eiwitten en hormonen. Die maak je steeds opnieuw aan vanuit je bloed.
2 Mensen huilen met tranen, andere diersoorten niet. Als dieren al huilen, doen ze dat vocaal of akoestisch.
3 Een huilbui van een vrouw duurt gemiddeld zes minuten, die van een man twee tot vier minuten.
4 Vrouwen laten gemiddeld twee tot vier keer per maand hun tranen de vrije loop. Mannen huilen ongeveer één keer per twee maanden.
5 Huiltijd: tussen zes en tien uur ’s avonds wordt het meest gehuild. Alleen, of in het gezelschap van de romantische partner of moeder.
6 50% voelt zich beter na een huilpartij, 40% merkt geen verschil en 10% voelt zich na afloop zelfs slechter.
Bron: Tranen: Waarom mensen huilen, Ad Vingerhoets
HOOFDPIJN
Een huilsessie kan flinke hoofdpijn opleveren. Wetenschappers zijn er nog niet helemaal over uit waardoor dat komt. Een mogelijke verklaring is dat het spanningshoofdpijn is. Als je huilt, worden namelijk verschillende spieren in je gezicht gespannen. Voortdurende samentrekkingen van die spieren leiden tot spanningshoofdpijn.
MANNEN VS. VROUWEN
Het is wetenschappelijk bewezen: vrouwen huilen vaker en langer dan mannen. Dat heeft verschillende redenen. Huilonderzoeker Ad Vingerhoets legt uit: ‘Mannen hebben meer testosteron. En hoe meer je daarvan hebt, hoe minder snel je huilt. Maar wanneer het testosteronniveau bij mannen lager wordt, bijvoorbeeld als ze bij prostaatkanker antihormonen krijgen toegediend of als ze ouder worden, dan worden ze ook emotioneler.’
Vrouwen bevinden zich vaker in traanopwekkende situaties. Vingerhoets: ‘Ik moet de eerste man nog tegenkomen die zegt: ‘Yes, vanavond kijken we naar een heerlijke huilfilm!’ Ook zijn er veel minder mannen die in de gezondheidssector werken, waar het leed hoog kan oplopen.’ Bovendien is er nog de sociale druk. Jongetjes krijgen nog altijd mee dat huilen niet stoer is, en iets voor meisjes.
Toch gelden de manvrouwverschillen vooral op alledaags niveau. Vingerhoets: ‘Als we kijken naar de grotere en sterkere emoties in het leven, zoals rouw, liefdesverdriet en heimwee, dan zien we dat vrouwen en mannen ongeveer even lang en even vaak huilen.’
3 SOORTEN TRANEN
1 Basale tranen Deze worden uitgescheiden door kleine traankliertjes onder de oogleden en dienen ter bescherming en voeding van de ogen. Ze bevatten olie, slijm, water en zout en helpen infecties te bestrijden. Met elke oogknippering leggen deze tranen een beschermlaagje over de ogen.
2 Reflextranen Dit zijn de oogspoeltranen. De grote traanklieren onder de wenkbrauwen duwen ze naar buiten wanneer je een ui pelt, overgeeft of stof in je oog krijgt. Ze spoelen weg wat de ogen irriteert.
3 Emotietranen Deze tranen, ook afkomstig van de grote traanklieren, stromen als reactie op sterke emoties, zoals verdriet, vreugde of woede. Ze kunnen empathie of compassie bij andere mensen opwekken.
HUILEN: EEN KLEINE HANDLEIDING
STAP 1
Word je bewust van je huilaannames Vanuit de opvoeding en omgeving krijgt iedereen directe en indirecte boodschappen mee over huilen. Welke heb jij meegekregen? Hoe beïnvloeden ze jouw kijk op huilen? Sta vervolgens stil bij wat je zelf wil in plaats van wat er van je verwacht wordt.
STAP 2
Maak contact met je gevoel Hou een dagboek bij waarin je je gevoelens opschrijft: wat voelde ik vandaag, wat dacht en deed ik toen? Door dat op te schrijven, wordt het normaler om stil te staan bij je gevoelens.
STAP 3
Observeer zonder te oordelen Doe dat tijdens het schrijven in je dagboek, of op een ander moment. Ga rustig op een stoel zitten, maak een wandeling, doe in elk geval iets wat je in stilte en in je eentje kan doen. En voel. Onderdruk je gevoel niet, maar laat het beklijven. Dat kan beangstigend zijn, want het kan pijn doen.
Maar je zal zien: dit kan je aan. Je ervaart dat je gevoelens onder ogen komen niet het einde van de wereld is. Je krijgt diepere inzichten in jezelf en meer betrokkenheid bij anderen, wat verdieping brengt.
STAP 4
Geef het de tijd Hoe meer je vertrouwd raakt met je emoties en gevoelens, hoe spontaner je er uiting aan kan geven door te huilen. Dat is een proces dat tijd kost. Geef het dus ook die tijd en leg jezelf geen verwachtingen op.
SNOTTEREN
Geluk, verdriet, pijn: wat de oorzaak van je tranen ook is, een flinke huilbui gaat onvermijdelijk samen met een loopneus. Als je huilt, vloeit een gedeelte van je tranen namelijk via traankanalen naar je neusholte. Daar worden ze gecombineerd met slijm, waardoor een teveel aan vocht ontstaat. En dat komt uit je neus. Je maakt dus niet méér slijm, de tranen vermengen zich met slijm dat er al is.
DE EXPERTS
Ad Vingerhoets, emeritus hoogleraar Emotie en Welzijn aan de Tilburg University
Wendy van Mieghem, psycholoog en socioloog, auteur van De wijsheid achter emotie en gevoel
