HANNELORE BEDERT «Ik ben er lang in geslaagd mijn verdriet voor me uit te schuiven, tot ik met mijn hele lichaam voelde: nu kun je er niet meer om heen. Ik had net een eerste poging gedaan tot een nieuwe liefde. Die was niet goed afgelopen. Dat is de trigger ge weest. Ik heb geen seconde gerouwd om het afscheid van die korte relatie, maar werd overrompeld door een tsunami van verdriet om Stijn.»
HUMO Voelde je dat verdriet daarvoor niet?
BEDERT «Het echte diepe verdriet liet ik niet toe, ook omdat ik het eerste jaar constant met onze kinderen in het ziekenhuis heb gezeten. Stijns hart was belast met het brugadasyndroom. Polly en Hoppe kregen de diagnose ook. Ik stond volledig in de modus: ‘Ik moet er zijn voor de kinderen, moet het huis verder verbouwen en zorgen dat er eten op tafel staat, dat moet ik nu alleen doen en ik ga dat kunnen!’ Ik had wel slechte momenten, weende soms bij vrienden, maar ik was vooral flink, zei: we gaan herdenkingen organiseren, een bos aanleggen met WWF, waar Stijn werkte… Ik ging ook columns voor Libelle schrijven. Kijk hoe goed ik alles aanpak, dacht ik, ik schrijf alles van me af.»
HUMO Ruth Beeckmans deelt nog steeds heel veel over Gary. Dat is, zei ze vorige week in HUMO, natuurlijk mijn manier om hem hier te houden.
BEDERT «Ik herken het proces waar zij door gaat zo hard. Zodra je stopt met steeds over hem te spreken, lijkt het alsof je zonder hem verdergaat. Ik las dat ze nu ze ‘Heel mijn hart’ maakt het verwijt krijgt dat ze haar verdriet commercialiseert. Ik heb dat soort berichten ook gekregen – altijd van accounts zonder gezicht of met alleen een dier –, vooral toen ‘Kom naar huis’ hoog in de hitlijst stond. Nick Cave maakt een hele plaat over het verlies van zijn zoon en wordt op handen gedragen, ik buit met ‘Kom naar huis’ mijn verdriet uit: die achterdocht vind ik zo Vlaams. Ik heb mijn liedjes en boeken over Stijn puur uit noodzaak geschreven.»
HUMO Mensen hadden er ook veel aan, zeker aan je columns in Libelle.
BEDERT «Toen ik de tsunami voelde aankomen en met die column wilde stoppen, heb ik ook even gedacht: ik mag niet stoppen, mensen zijn zo blij dat ik alles op tafel leg zoals het is: rauw. ‘In Vlaanderen wordt zo snel gedacht: potjes dicht,’ schrijf ik. ‘Mijn leven is soms dikke kak en het is niet omdat ik vandaag een goeie dag heb dat ik morgen niet weer tegen de grond ga.’»
HUMO Het viel je ook zwaar om over je verdriet te schrijven. Je verdwijnt liever in het verhaal van ‘De Helletorens’, dat een reeks wordt. Fictie schrijven is zelfzorg, zeg je.
BEDERT «Dat is zo, al merk ik nu dat in deel 2 verdriet en gemis en het rechtkrabbelen na iets vreselijks er toch weer in kruipt. Ook de televisiereeks die ik aan het schrijven ben, gaat over alleen zijn en iemand verloren hebben. Met de nodige humor, hè.»
HUMO Ruth was na het verlies van Gary bang dat ze haar humor kwijt was.
BEDERT «Dat is ook omdat je als je rouwt – zeker als je een publiek figuur bent – niet durft te lachen, uit angst dat mensen je zullen veroordelen. Terwijl humor, ook zwarte humor, je juist doet ademen.»
HUMO Je kinderen hebben mee voor die humor gezorgd. ‘Hoelang gaat papa nog gestorven zijn?’ vroeg Polly. Het werd de titel van een mooi boekje. In je columns beschrijf je hoe Polly achter de toiletdeur honderduit tegen papa’s foto’s aan de muur kletst. ‘Maar jij leeft niet meer, hè?’ En hoe Polly als ze een sirene hoort, zegt: ‘Die papa moet misschien ook in een zwarte zak.’
BEDERT «Het is de eerlijkheid van een kind die niet helemaal snapt wat er gebeurd is. Ik kan me voorstellen dat sommigen dat schrijnend vinden, maar mij gaf het lucht. Tegenwoordig maken ze er bewust soms grapjes over. Hoppe zei ooit: ‘Papa kan zich niet omdraaien in zijn graf want hij is gecremeerd.’ Ik ben blij dat we thuis allemaal zo open zijn en van niemand horen: dat mag je niet zeggen.»
CONVERSIESTOORNIS
HUMO In ‘Kom naar huis’ geloof je wanhopig dat Stijn opeens voor de deur staat.
BEDERT «Het eerste jaar dacht ik echt: misschien ben ik de enige op de wereld bij wie dat wél gaat gebeuren. Ik was ervan overtuigd dat dat kon, dat hij daar opeens zou staan. Ik hield me daaraan vast.»
HUMO Het is nu zeven jaar geleden. Ruth vertelde me dat ze na vier jaar de avond voor zijn sterfdag nog altijd nadenkt over hoe ze het misschien had kunnen voorkomen.
BEDERT «Ook zo herkenbaar. Ik had die avond een optreden, had nog lang met de gitarist nagepraat… Nog steeds denk ik: was ik maar vroeger thuis geweest. Ik had reanimatiecursussen gevolgd, was op alles voorbereid. Toen ik thuiskwam, heb ik Stijn nog horen vallen. Ik ben meteen beginnen te reanimeren, zonder stoppen, had op een gegeven moment het gevoel dat ik zijn ribben aan het breken was. ‘U hebt echt alles gedaan wat u kon,’ heeft de arts mij verzekerd. Ook al had ik naast hem gezeten, had ik niks méér kunnen doen, zei hij, maar toch…
»Ik denk ook vaak: wat als hij wel een icd (een implanteerbare cardioverter-defibrillator, een soort pacemaker die het hartritme op peil houdt, red.) had gekregen? Maar Stijn viel in de categorie van brugadagevallen die dat niet nodig had. Dat ‘wat als’-denken, je schiet er zo weinig mee op.»
HUMO Polly kreeg een maand later wel een icd.
BEDERT «Van mijn zoon wist ik dat hij ook het brugadasyndroom had, bij Polly waren er vermoedens. Voor haar hadden we een afspraak bij een cardioloog in Jette, al van vóór Stijn gestorven was. Twee weken na zijn overlijden hoorde ik van die cardioloog dat we zes maanden moesten wachten voordat Polly onderzocht kon worden. Stijn was net aan brugada gestorven, Polly was kort daarvoor flauwgevallen: zes maanden wachten ging voor mij echt niet. Met hulp van vrienden kon ik meteen terecht bij een kindercardioloog in Gent. Op 17 februari 2019 is Stijn gestorven, op 18 maart is Polly geopereerd.»
HUMO Hoppe is ouder, maar heeft geen icd.
BEDERT «Neen. Polly heeft die icd echt nodig. Brugada is een hartritmestoornis. ’s Nachts daalt Polly’s hartslag soms zo hard dat het hart bijna niet meer klopt. Die pacemaker voert dat dan weer op.
»Bij Hoppe hebben ze een monitor in zijn schouder geplaatst die twee jaar lang zijn hartactiviteit heeft getraceerd. Daaruit bleek dat hij net als Stijn de icd niet nodig heeft. Maar Hoppe viel nadat hij zijn papa had verloren wel steeds flauw. Ik denk dat in dat eerste jaar de ambulance en de mug wel twaalf keer bij ons aan de deur hebben gestaan omdat Hoppe flauwviel en soms gewoon stopte met ademen. Elke keer kreeg ik in het ziekenhuis te horen: ‘We vinden niks.’ De laatste keer zei Hoppe ineens: ‘Ik voel mijn benen niet meer.’ Hij kon niet meer lopen. En wéér zeiden ze: ‘Mevrouw, we vinden niks.’ ‘Maar mijn kind kan niet meer stappen!’ wierp ik tegen. ‘Ja,’ zeiden ze, ‘we zullen u een rolstoel geven.’»
HUMO Wat?!
BEDERT «Ik dacht ook: wat is dít?! Gelukkig kreeg ik toen weer hulp van vrienden – ik kon echt niet meer – en is Hoppe opgenomen in een revalidatiecentrum waar de arts uiteindelijk zei: ‘Ik denk dat Hoppe kampt met een conversiestoornis.’ Bij zo’n stoornis is iemands potje emoties zo vol dat het op je ledematen slaat en je voet, been of arm gewoon uitvalt. Wat je lichaam eigenlijk zegt, is: als je psychologisch niet ingrijpt, geven wij fysiek een sterk teken dat het zo niet meer gaat. Dokters geloven niet allemaal even hard in dat verschijnsel en Hoppe is toch nog een keer naar huis gestuurd. Daar is hij op de bank gestopt met ademen. Die arts zei daar later over: ‘De hersenen zullen geredeneerd hebben: je hebt ons signaal weer genegeerd, dus nu zal ik het even nog wat duidelijker stellen.’»
HUMO Sprak je zoon moeilijk over zijn verdriet?
BEDERT «Hij sprak er wel over, maar alleen met mij. In het ziekenhuis heeft hij intensief moeten praten met psychologen, en toen bleek dat hij het gevoel had dat hij voor mij en voor zijn zusje moest zorgen. Hij had haar in het ziekenhuis zien liggen, net geopereerd, verbonden aan allemaal draadjes net nadat ze ook nog een kleine hartaanval had gehad omdat haar hartje onder stress stond. Op een avond heb ik ook een briefje van hem onder mijn hoofdkussen gevonden met 5 euro: ‘Om eten te kopen.’ Hij had mij tijdens een Zoommeeting met een politicus horen spreken over de uitkering voor jonge weduwen en weduwnaars, en dacht: mama gaat niet genoeg geld hebben.»
HUMO Oooh. Kinderen zijn zo bijzonder.
BEDERT «Hij was net 11 en was zijn papa kwijt. Het was gewoon te veel voor hem en dat uitte zich bij hem in het uitvallen van zijn benen. Gelukkig: daardoor heeft hij de psychische begeleiding gekregen die hij nodig had. Op een bepaald moment is hij gewoon uit zijn rolstoel opgestaan. Hij stapte weer. En nu is hij een zalige tiener.»
DWEIL
HUMO Ik snap nu wel beter waarom je lang niet aan je verdriet toekwam.
BEDERT «Ik voelde na twee jaar echt dat ik op was, niet alleen omdat ik ziekenhuis in en uit had moeten lopen maar omdat ik ook nog eens al die gesprekken was aangegaan met politici over de overgangsuitkering voor weduwen en weduwnaars met jonge kinderen.»
HUMO Ruth Beeckmans overweegt ook al een bureau op te zetten waar weduwen en weduwnaars terechtkunnen voor de administratieve soep die er op hen afkomt.
BEDERT «Dat is een hel. Er zou echt een centraal informatiepunt moeten komen. Het erge is: de kruispuntbank hééft al je gegevens, zowel financieel als administratief, maar die mag je als je je partner verliest niet gebruiken. Neen, je moet die informatie allemaal zelf opvragen en elke keer als je een abonnement of een verzekering wilt opzeggen, aanhoren hoe iemand van de klantendienst zegt: ‘Maar meneer moet daar zelf voor tekenen’, ook al heb je net uitgelegd dat ‘meneer’ is overleden.»
HUMO Wel bijzonder dat je in de moeilijkste periode van je leven toch ook nog even voor een wetswijziging hebt gezorgd.
BEDERT «Ik heb het sindsdien wel helemaal gehad met de politiek, mede dankzij mijn gesprek met Wouter Beke – wat een dweil vond ik dat. We hadden een Zoomgesprek – het was tijdens de pandemie – en het enige wat hij zei, was: ‘Ja, maar Hannelore, het is allemaal een kwestie van budgetten.’ ‘Waarom’, heb ik op een gegeven moment bijna geroepen, ‘kan er zoveel geld gestoken worden in het zoveelste studiebureau terwijl je veel beter een studieteam kunt samenstellen met lotgenoten die exact weten wat er nodig is?’ En ondertussen zat hij constant op zijn horloge te kijken want hij moest gaan shinen op de coronavergadering.
»Met Hilde Crevits viel er wel te praten. Toen zij op Bekes plaats zat, heeft ze de overgangsuitkering wel opgetrokken van twee naar vier jaar. Ze had nog steeds geen fout van een vorige regering rechtgezet, maar het was toch al iets.»
HUMO Het valt me wel op hoe goed je omringd bent, hoeveel steun je van je vrienden hebt gekregen.
BEDERT «Het is zó belangrijk geweest dat zij er voor mij waren. Daar heb ik geen woorden voor. Ik ben ook wel vrienden verloren, mensen die niet om konden met al dat verdriet. Bij hen kreeg ik het gevoel dat ik hen lastig viel. Op den duur denk je: ik zal maar niet meer spreken over dat grote gevoel, en zo raakt die vriendschap langzamerhand steeds minder de kern, en bloedt ze dood. Er waren ook vriendinnen die wel hielpen op praktisch vlak en er op die manier voor mij probeerden te zijn, maar die zodra ik wilde spreken eerlijk zeiden: ‘Ik durf dit niet. Het is te groot, ik kan dit niet.’ Ik begreep dat toen niet, nu wel. Ik snap dat groot verdriet voor iemand anders gewoon te zwaar kan zijn.»
HUMO Vóór die tsunami van verdriet had jij bijna rationeel besloten: ik wil weer een relatie, ik wil weer behoren tot de gemeenschap van jonge gezinnen.
BEDERT «Ja. Zoals je alleen maar vrouwen om je heen ziet die een kind verwachten als je probeert zwanger te worden, zo liepen er, nu we thuis met drie waren, in mijn ogen overal alleen maar gezinnen van vier en gelukkige koppels. Ik wilde niet meer anders zijn dan de anderen, wilde tegen mijn vrienden kunnen zeggen: nu kunnen we weer naar etentjes met een even aantal.»
HUMO Moest je over een grens om weer te gaan daten? Ruth sprak hier vorige week over veel schuldgevoel.
BEDERT «Omdat het zo’n verstandelijke beslissing was, voelde ik dat niet. Ik was eigenlijk ook niet verliefd bij die eerste korte relatie. Dat gevoel van verraad en ontrouw heb ik pas veel later gevoeld, toen ik Steven leerde kennen, wel heel erg verliefd werd en me bij hem even rustig en veilig voelde als bij Stijn.»
‘Nick Cave maakt een hele plaat over het verlies van zijn zoon en wordt op handen gedragen, maar ik zou mijn verdriet uitbuiten’
HUMO Je had ondertussen al geaccepteerd dat dat waarschijnlijk nooit meer zou gebeuren.
BEDERT «Na die korte relatie was ik ervan overtuigd dat niemand ooit aan Stijn zou kunnen tippen. Ik weet nog dat Stijns ouders tegen mij zeiden: ‘Je moet hem niet zo idealiseren. Hij had ook mindere kanten’, maar het ging om hoe ik me bij Stijn voelde. Dat ga ik nooit meer meemaken, dacht ik, ik heb mijn grote liefde gehad.»
HUMO Maar, schreef je over Steven: ‘Nu blaast de warmte mij omver. Wat een heerlijk gevoel is het om na zoveel verdriet weer open te staan voor iets nieuws.’
BEDERT (knikt) «Ook al gaat er geen dag voorbij zonder dat ik Stijns naam uitspreek. We babbelen heel veel over hem. Mensen begrijpen dat niet altijd: ‘Je bent nu toch met Steven?’ Dan moet je uitleggen dat het kan, je man nog graag zien en verliefd zijn op een ander. Soms moet ik dat ook nog uitleggen aan mezelf (lacht).»
KEIHARD WENEN
HUMO Vindt Steven het oké dat Stijn deel van jullie dagelijks leven blijft uitmaken?
BEDERT «Volledig! Dat is zo’n cadeau, dat hij dat helemaal begrijpt en het totaal niet als bedreigend ervaart.»
HUMO Niet evident want in een ander interview zei je terecht: een ex kun je demoniseren, terwijl iemand die sterft, onaantastbaar wordt.
BEDERT «Ja, maar hij zal wel nooit voor de deur staan (lacht).»
HUMO Dat is waar!
BEDERT «Toen Steven bij ons mee aan de ontbijttafel zat, zei mijn dochter ineens: ‘Mama, stel dat papa nu ineens aanbelt, wat ga je dan doen?’ Ik zag mijn zoon de oren spitsen en dacht: oei! ‘Dat gaat niet gebeuren,’ probeerde ik. ‘Ja, maar stél!’ zei Polly natuurlijk. ‘Euh… Dan zal ik papa binnenlaten, Steven aan hem voorstellen en dan vragen waar hij al die tijd heeft uitgehangen. Maar, Polly: dat gebeurt echt niet.’ Ik kan dat heel stellig zeggen. Ik weet het nu zeker (lacht).»
HUMO Soms mis je wel eens, las ik en noem je Steven Stijn.
BEDERT «Ja, maar alleen als ik het over hen heb in gesprekken met anderen.»
HUMO Niet in bed?
BEDERT «Haha. Nee, gelukkig niet. Ik denk eigenlijk dat ik daar namen vermijd, voor het geval.»
HUMO Je opnieuw fysiek openstellen voor iemand, vond je niet evident.
BEDERT «Stijn en ik zijn, bij wijze van spreken, samen opgegroeid, hebben samen gestudeerd, samen een huis gekocht en samen kinderen gekregen. Ik heb nu een heel ander lichaam dan voor mijn zwangerschappen. Maar mijn seksleven was nog even goed omdat Stijn mijn complexen over mijn striemen kende en duidelijk liet merken: waar zit jij nu mee? Iemand nieuw gaat mij nooit datzelfde vertrouwen kunnen geven, dacht ik. Maar bij Steven ging alles vanzelf, niks was voor hem een issue. Het hielp ook wel dat ik mezelf ook liever ben beginnen te zien. Ik denk dat de tsunami van verdriet daarbij veel heeft geholpen.»
HUMO Wat is er toen precies gebeurd?
BEDERT «Ik ben toen echt helemaal tegen de grond geslagen. Ik hoor mijn huisarts nog altijd zeggen: ‘Hannelore, je hebt twee jaar lang voor anderen gezorgd, met de kinderen gaat het goed, nu is het aan jou. Nu moet je voor jezelf zorgen.’ ‘Dat doe ik toch,’ sputterde ik nog tegen. ‘Ik heb zelfs al een nieuwe relatie geprobeerd.’
»Maar ‘zorgen voor jezelf’ bleek iets helemaal anders te zijn: keihard wenen, dagen in je bed liggen, denken dat het makkelijker zou zijn, moest er nu een vrachtwagen op ons inrijden, en dat hardop mogen zeggen, daar allemaal doorheen mogen gaan.»
HUMO Wel geweldig dat je na die tsunami via vrienden Steven bent tegengekomen.
BEDERT «Zeker. Al weet ik dat ik vlak voor ik Steven heb leren kennen, tegen vrienden heb gezegd: ‘Een relatie hoeft voor mij eigenlijk niet. Ik voel me goed.’ Ik ben er nog steeds van overtuigd dat ik voor mijn geluk niet per se iemand nieuw moest ontmoeten. Ik hou ervan samen te zijn, hou van het idee van ‘met twee tegen de wereld’ en vind het heerlijk om naar iemand te kunnen bellen als er iets is, maar zonder dat zou ik mijn leven ook fijn vinden.»
‘Toen Steven bij ons mee aan de ontbijttafel zat, zei mijn dochter ineens: ‘Mama, stel dat papa nu ineens aanbelt, wat ga je dan doen?’’
HUMO Steven en jij wonen niet samen.
BEDERT «Neen. Hoppe, Polly en ik hebben het thuis goed met z’n drieën. Ik wil dat rustige, veilige haventje voor mijn kinderen zo houden. Ook al vinden ze Steven leuk en is hij wanneer zijn kinderen bij zijn ex zijn, vaak bij ons.
»Weet je, ik ben nu bij Steven een compleet ander persoon dan ik bij Stijn was.»
HUMO Stijn hield jou in balans, vertelde je vaak. Dat kun je nu, heb ik de indruk, zelf.
BEDERT «Inderdaad, en daardoor ging ik bij een nieuwe partner onbewust minder op zoek naar die eigenschap.
»Na het verlies van Stijn besefte ik hoe hard ik aan hem vasthing, hoezeer hij mijn leven meebepaalde. Het was echt alsof er een deel van mij was afgescheurd. Ik zeg nog weleens tegen Steven: ‘Nu mis ik de heldere input van Stijn’, maar ik verwacht niet dat Steven mij daarin aanvult.»
HUMO Volgens mij heb je als mens een boeiende evolutie doorgemaakt, zodat er naast veel verlies er ook een beet je winst is.
BEDERT «Ik sta echt veel sterker in mijn schoenen.»
HUMO Je was de jongste thuis en hebt lang met minderwaardigheidsgevoelens geworsteld.
BEDERT «Ja, omdat er aan tafel niet naar me werd geluisterd en ik het gevoel had dat wat ik wilde zeggen niet belangrijk genoeg was – wat vast ook één van de redenen zal zijn geweest waarom ik op een podium wilde staan. Dat gevoel zal in mijn relatie met Stijn zeker ook doorgewerkt hebben. Niet dat ik me als de mindere opstelde, maar ik toetste alles wat ik deed en dacht graag eerst bij Stijn af, ik wilde weten wat hij ervan dacht.»
HUMO Nu ben je daar voorbij.
BEDERT «Ja, en ik vraag me wel af of dat zou zijn gebeurd als Stijn er nu nog was. Er is een rust over mij gekomen waarvan ik me afvraag of ik die anders ook zou hebben ervaren. Ik denk het niet. Stijn was er altijd om op terug te vallen.»
HUMO Je schreef in Libelle: ‘Een volleerde huisvrouw ben ik ondertussen,’ – díé had ik niet zien aankomen – ‘een handige harry ook al, op werkgebied hou ik me kaarsrecht.’ Je verbaast jezelf.
BEDERT (lacht) «Opeens voel je: huh? Ik kan dit. Ik raakte steeds meer overtuigd van mijn kunnen. Dat is echt fijn.»
HUMO En dus heb je nu een heel ander soort relatie.
BEDERT «Maar ik ben blij dat ik bij Steven soms ook een fragiel vogeltje kan zijn. Ik merk dat veel mensen nu denken: die Hannelore staat er. Maar ik ben nog steeds ook kwetsbaar. Ik ben geen superwoman.»
HUMO Maar toch.
BEDERT «Weet je, er zit veel Stijn in wie ik nu ben, zijn optimisme, zijn levensfilosofie – dat je problemen pas moet oplossen als ze er zijn –, de rust. Ik kon mij vroeger zorgen maken over alles, kon van de kleinste mug een gigantische olifant maken. Stijn kon mij dan levelen. Nu doe ik dat zelf. Het is alsof ik hem in mijn hoofd hoor spreken. Het is alsof Stijn in mij is gekropen en met mij meedenkt. Zo’n mooie manier om hem nog bij ons te hebben.»
VOLGENDE WEEK: Marino Punk
HEEL MIJN HART
Nu op VTM Go+, vanaf juni op VTM
