De Brusselse historicus Vincent Dujardin werkte zomaar even twintigjaa aan Boudewijn. De biografie, en dat is eraan te merken. Het pas verschenen boek telt ruim 900 pagina’s en puurt voor het eerst uit de persoonlij-ke archieven van de vorst, zoals brieven en spirituele dagboeken. Dat is bijzonder, want normaal blijven koninklijke archieven gesloten tot minstens vijftig jaar na iemands dood. Maar voor ze overleed, maakte koningin Fabiola een uitzondering, en ze sprak ook zelf vrijuit met de auteur. Onder meer koning Albert II en koningin Paola, en drie van de kinderen van zijn zus Josephine-Charlotte, onder wie groothertog Henri van Luxemburg, volgden. Dujardin wist zowaar paus Benedictus XVI over te halen tot een schriftelijk interview. Het resultaat is een vuistdik portret van de man achter de postzegels en staatsieportretten. Het kijkt achter de schermen van de grote vaderlandse gebeurtenissen tijdens zijn 43-jarige regering, maar ook van de beslommeringen en het stille verdriet binnenskamers. Wij maakten een selectie uit de honderden pagina’s boordevol nieuwe informatie en onthullingen.
KONINGIN ASTRIDS DOOD ‘RAAKT ME NOG STEEDS DIEP’
Tien dagen voor Boudewijns vijfde verjaardag verongelukte koningin Astrid op 29-jarige leeftijd in een auto-ongeval in het Zwitserse Küssnacht, met koning Leopold III aan het stuur. Al had Boudewijn weinig herinneringen aan zijn moeder, het bleef een levenslang litteken. Op 29 augustus 1985, de vijftigste verjaardag van Astrids overlijden, bracht de koning samen met zijn zus Joséphine-Charlotte, toen groothertogin van Luxemburg, Albert en Paola, en Fabiola een bezoek aan Küssnacht. ‘Het ongeval van mama raakt me nog altijd dieper dan de dood van mijn vader. Ik kan niet anders dan me haar daar voor te stellen, uitgestrekt en levenloos. Tegelijk voel ik de pijn die papa moet hebben gevoeld; een pijn die vast heel lang is blijven nazinderen’, schreef Boudewijn na het bezoek in zijn dagboek. De koning noteerde ook dat hij in Küssnacht aan Astrid had gevraagd om ‘te waken’ over bepaalde familieleden die daar het meest behoefte aan hadden. Koningin Fabiola vertelt in het boek dat Boudewijn haar bij hun verloving, naast een ring, een halssnoer met een enorme smaragd gaf dat aan zijn moeder had toebehoord. ‘Toen hij die in mijn handen legde, zei hij: ‘Dit zal van pas komen als bewijs voor je moeder van mijn ernst als je haar het nieuws van ons huwelijk vertelt’.’
BOUDEWIJN
‘Ik kan niet anders dan me haar daar voor te stellen, uitgestrekt en levenloos’
DE ‘GODDELIJKE’ KOMST VAN FABIOLA: ‘IK VOND DE HELE SITUATIE ABSURD’
Zoals bekend werden koning Boudewijn en koningin Fabiola aan elkaar gekoppeld door de latere kardinaal Leo Jozef Suenens en de Ierse non Veronica O’Brien. O’Briens mystieke religieuze visioenen hadden haar in Madrid tot bij de Spaanse aristocrate geleid als huwelijkspartner. Meer was er voor de koning niet nodig om overtuigd te zijn, Fabiola was dat allerminst: ‘Ik vond de hele situatie absurd en voelde me totaal verslagen’, biechtte de vorstin op aan de auteur. Aan Suenens schreef ze in 1960, het jaar waarin de geestelijken Boudewijn op haar pad zonden, dat er ‘geen solide basis is voor zo’n zwaarwichtige kwestie’, dat ze geen interesse had om koningin te worden, en dat ze dacht dat Spanje en haar familie verlaten tot depressies zou leiden. Pas nadat Fabiola bij haar oudere zus Neva te rade was gegaan, begon ze zich open te stellen voor een toekomst met Boudewijn. Na een gezamenlijke bedevaart naar Lourdes verloofden ze zich in de zomer van 1960. Een jaar later, op Fabiola’s verjaardag, schreef de koning haar: ‘Dank je wel, mijn allerliefste, voor wat je voor mij bent, dank je wel voor wat je voor het land doet. Ik geloof echt dat de Belgen in jou een nieuwe Astrid hebben gevonden’.
EEN PRACHTIG CONTRAST
Zijn leven lang bleef Boudewijn liefdesbrieven schrijven, en acht jaar na datum vertrouwde hij zijn dagboek toe dat hij sinds zijn kennismaking met Fabiola ‘uit het moeras is getrokken’. Hij prees haar in 1964 als ‘kwetsbaar en sterk, vrolijk en ernstig, oppervlakkig en diepzinnig, wat wild en engelachtig tegelijk… Kortom, een prachtig en heerlijk contrast dat het leven verrassend, emotioneel en perfect maakt voor je man’. Prinses Margaretha van Luxemburg, dochter van Joséphine-Charlotte en lievelingsnicht van Boudewijn en Fabiola die zelfs op Laken inwoonde, verwoordt het zo: ‘Ik heb in mijn leven geen enkel echtpaar gezien dat zo verschillend was en tegelijk zo verbonden’.
EEN ‘RAZENDE’ FABIOLA HAD HET GEVOEL DAT ZE GING STERVEN
Het grote verdriet van Boudewijn en Fabiola was dat hun huwelijk kinderloos bleef. Na drie miskramen moest de koningin in juni 1966 met spoed worden geopereerd wegens een buitenbaarmoederlijke zwangerschap, terwijl de president van Tunesië op staatsbezoek was. De koning verliet na de operatie haar ziekenbed om de plichtplegingen bij te wonen, en keerde ’s avonds naar het ziekenhuis terug om er dicht bij zijn vrouw te slapen – maar dat was buiten de vorstin gerekend. ‘Ik was boos. Ik heb hem gezegd dat als het protocol toch zo belangrijk was, als zijn functie voorrang had op zijn vrouw, dan hoefde hij ook niet bij mij te slapen. Ik was razend, omdat ik het gevoel had dat ik ging sterven’, vertelt Fabiola. Een zuster in de Brusselse Kliniek Sint-Jan, schrijft Vincent Dujardin, herinnert zich inderdaad dat de koningin een zware bloeding had, dat ze ‘lijkbleek’ zag en dat de koning toen hij aankwam ‘bijzonder gestrest, angstig en zenuwachtig was’.
‘ADOPTIEZONEN’ FILIP EN LAURENT
Begin 1968 kreeg Fabiola een vijfde miskraam, waarna ze een hormonenbehandeling aanvatte. Een baby bleef echter uit, en tegen 1970 leek de koning zich daarbij neer te leggen: ‘Ik vraag me steeds vaker af of het moment niet is gekomen om te stoppen met de behandelingen die Fabiola ondergaat om een kind te krijgen. Als alles alsnog goed gaat, zou dat betekenen dat we bijna zestig zullen zijn als ons kind een puber is. Er komen waarschijnlijk ook geen andere kinderen meer en dus moet het zich in slechte omstandigheden ontwikkelen. Een enig kind in een unieke rol. Moeten we echt alles blijven doen en de gezondheid van Fabiola in gevaar brengen, Heer?’ Op 19 november 1971 kwam de definitieve mokerslag, toen artsen meldden dat de koningin nooit kinderen zou krijgen. ‘Dit is wat God van Fabiola vraagt door haar het fysieke moederschap te onthouden: het dankbaar aanvaarden, zodat ze de moeder van een heel volk kan zijn…’, pende Boudewijn daags nadien neer. Vanaf dat moment ging de koning de jonge prinsen Filip en Laurent in zijn dagboek soms zijn ‘adoptiezonen’ noemen.
BOUDEWIJN
‘Door haar het moederschap te onthouden, vraagt God Fabiola om de moeder van een heel volk te worden’
BEREID TOT HONGERSTAKING EN BALLINGSCHAP
Boudewijn. De biografie toont hoe verscheurd de koning in 1990 was toen hij zijn handtekening onder de abortuswet zou moeten zetten. Hij overwoog zelfs in hongerstaking te gaan om zijn gewetensbezwaren te benadrukken. ‘Misschien maak ik me illusies over het effect van een hongerstaking van de koning, maar misschien zou het wel werken’, schreef hij. Boudewijn maakte zich tevens grote zorgen over de reactie van het volk op zijn weigering de wet te tekenen, en vreesde dat het het einde van de monarchie kon inluiden. ‘We zullen mogelijk belasterd worden, we moeten misschien zelfs in ballingschap gaan’, waarschuwde hij Fabiola. ‘Ik zet het lot van mijn familieleden op het spel. Hoe zullen ze dat begrijpen? En zul jij mij volgen?’ ‘Het belangrijkste is dat jij denkt dat je de juiste keuze hebt gemaakt’, antwoordde de koningin, waarmee ze aangaf bereid te zijn mee in ballingschap te trekken. Opmerkelijk: de koning lichtte eerst zijn neef Filip in over zijn besluit, vóór zijn broer Albert. Tijdens een wandeling ‘heb ik hem verteld dat ik iets belangrijks en ernstigs te zeggen had, maar dat ik zeker moest zijn van zijn absolute discretie’. Hij nam de jonge prins in vertrouwen ‘omdat het een zaak is die ernstige gevolgen kan hebben en ons geen goed zal doen. Tot troonsafstand toe’. Filip vroeg zijn oom of hij iets voor hem kon doen, waarop Boudewijn antwoordde dat hij op ‘zijn vriendschap en steun’ hoopte.
BEWONDERING
Toen de koning prins Albert uiteindelijk inlichtte was hij ‘zo zenuwachtig’: ‘Mijn arme broer moest het nieuws incasseren dat hij helemaal niet had verwacht. Zijn reactie was heel goed en intelligent. Al zijn vragen waren meer dan oordeelkundig en ter zake, en ik dacht: als hij mij zou moeten opvolgen om Filip de tijd te geven om te trouwen, zou hij dat heel goed doen’. Ook de rest van de familie schaarde zich rond Boudewijn. Prinses Astrid en prins Lorenz, die toen in Bazel woonden, schreven een brief waarin ze hem ‘bewonderen’ om zijn ‘moed’: ‘Jij en tante zijn voor ons een voorbeeld’. Ook Boudewijns schoonzus Paola maakte haar ‘genegenheid en bewondering in deze pijnlijke en moeilijke tijden’ over. Uiteindelijk loste premier Wilfried Martens de abortuscrisis op door de koning 36 uur lang in de onmogelijkheid om te regeren te stellen, zodat de ministerraad de wet in zijn plaats kon bekrachtigen.
ALBERT ‘DE LAATSTE’ EN PAOLA WAREN ‘KAPOT VAN VERDRIET’
Koning Boudewijn was amper 63 toen hij op 31 juli 1993 geheel onverwachts aan een hartstilstand overleed op Villa Astrida, zijn zomerhuis in het Spaanse Motril. Prins Albert, die met Paola op vakantie was in Châteauneuf-Grasse, kreeg telefoon van een admiraal die hem meldde dat zijn broer onwel was geworden, en hem verzocht Fabiola te bellen. ‘Onwel? Maar hij is dood!’, kreeg Albert van zijn schoonzus in Motril te horen. ‘De klap kon niet harder aankomen’, schrijft Dujardin. ‘Boudewijn stond heel dicht bij mijn man, hij was niet alleen zijn broer, maar ook zijn beste vriend en raadgever’, vertrouwt Paola de historicus toe. ‘Het nieuws van zijn dood kwam zo plots! We waren kapot van verdriet en moesten die onverwachte situatie het hoofd bieden’. Albert belde groothertogin Joséphine-Charlotte om haar het droeve nieuws te melden, en deelde haar zijn twijfels omtrent de opvolging mee. ‘Voor ik flauwval: nu ben jij het hoofd van de familie en je moet naar Motril gaan om je broer op te halen. Je moet daarheen en je moet de opvolging van onze broer aanvaarden’, bezwoer Joséphine-Charlotte haar broer volgens haar kinderen groothertog Henri en prinses Marie-Astrid. Kardinaal Godfried Danneels vertelde de auteur dat ‘Albert II hierop niet voorbereid’ was, ‘en koningin Paola nog minder. Ze hadden nooit gedacht dat ze koning en koningin zouden worden’.
ALBERT
‘Ik had de indruk dat ik de laatste koning der Belgen zou zijn’
GLIMLACHENDE BOUDEWIJN
De broers hadden een jaar eerder weliswaar gesprekken over de opvolging gevoerd, maar de hoop was dat de koning lang genoeg zou leven om de fakkel aan Filip door te geven. In Brussel belde premier Jean-Luc Dehaene prins Albert op. Die zei aarzelend dat hij klaar stond, maar vroeg zich af wat de Belgen daarvan zouden vinden. ‘Dehaene antwoordt me in zijn geheel eigen stijl: wat de mensen daarvan denken, kan ons niets schelen!’, vertelt Albert. ’s Anderendaags reisden de prins en de eerste minister naar Villa Astrida. ‘Bij aankomst in Motril bracht de koningin (Fabiola, red.) me naar mijn broer. Ik was getroffen door Boudewijns glimlachende gezicht’, mijmert Albert. ‘Na samenspraak met de koningin heb ik aan Dehaene bevestigd dat ik ermee instemde om Boudewijn op te volgen. Ik heb eraan toegevoegd dat ik de indruk had dat ik de laatste koning der Belgen zou zijn’.
Boudewijn. De biografie door Vincent Dujardin is uitgegeven bij Lannoo, telt 912 pagina’s en kost 39.99 euro
© UITGEVERIJ LANNOO, © UITGEVERIJ LANNOO, © UITGEVERIJ LANNOO/ TEKST: MARIO DANNEELS • FOTO’S: UITGEVERIJ LANNOO E.A.
