Ze wilde héél graag een kind, maar toen Suzan (nu 52, toen 36) eenmaal zwanger was, voelde ze zich ongelukkiger dan ooit. Ze schaamde zich voor haar groeiende buik en voor haar duistere gevoelens. "Als ik toen had geweten dat dit een prenatale depressie was, had ik me misschien minder eenzaam gevoeld."
Suzan: "Ik heb eerlijk gezegd geen idee wat ik me had voorgesteld bij het moment dat ik een positieve zwangerschapstest in handen had. Waarschijnlijk dat ik euforisch zou zijn, zoals mijn drie oudere zussen. Zij hadden zelf allang kinderen en waren in tranen toen ze hoorden dat hun kleine zusje ook eindelijk moeder zou worden. Zelf kon ik ook wel huilen, alleen niet van geluk. Vanaf het moment dat ik me realiseerde dat ik niet ongesteld was geworden, voelde ik vooral de behoefte om het weg te duwen. Ik wilde er niet over nadenken, laat staan over praten. Tegelijkertijd besefte ik toen al dat dat best raar was. Ik wilde toch juist heel graag een kind? We probeerden het ook al ruim een jaar. Waarom was ik dan niet blij, nu het eindelijk was gelukt? Onze dochter Emma is inmiddels alweer vijftien, dus deze periode ligt ver achter me. Maar pas een paar jaar geleden ontdekte ik hoeveel pijn en verdriet er nog steeds in mij zat. Misschien was dat anders geweest als ik destijds mijn gevoelens beter had begrepen. Voor mijn zwangerschap was mijn leven een behoorlijke roze wolk: lieve partner, heerlijk huis, fijne vrienden en een opleiding in persoonlijke ontwikkeling, waar ik veel leerde. Ik had mezelf nooit als depressief beschouwd. Bovendien wist ik niet eens dat er zoiets als een prenatale depressie bestond. Ik heb destijds veel
gegoogeld, maar vond alleen verhalen over postnatale depressie. Als iemand me toen had verteld dat je ook tijdens de zwangerschap gevoelens van somberheid kunt ervaren, had ik me misschien minder eenzaam gevoeld. Ik dacht dat ik de enige was, maar inmiddels weet ik dat dit heel veel voorkomt: naar schatting jaarlijks bij 30.000 tot 40.000 vrouwen. Daarom schreef ik het boek dat ik zelf graag had willen lezen, Schaduwverdriet. Er is zoveel collectief gedachtegoed over hoe we ons zouden moeten voelen tijdens de zwangerschap: op sociale media zie je alleen maar perfecte beelden en als mensen zien dat iemand zwanger is, wordt er automatisch vanuit gegaan dat diegene dolgelukkig is. Dat beeld mag wat mij betreft weleens doorgeprikt worden."
Weerstand
"Vooral de eerste maanden voelde ik me vlak, leeg, moe en verdrietig. Ik huilde veel. Mijn vriend Pieter was begripvol, maar wist ook niet goed wat hij met mijn emoties aan moest. We hadden tot dan toe altijd een vrij nuchtere relatie, waarin praktisch niet over gevoelens werd gepraat. Bij familie, vrienden en collega's voelde ik weerstand om te vertellen dat ik in verwachting was. Mijn groeiende buik probeerde ik bewust zo lang mogelijk te verstoppen, om te voorkomen dat iemand een opmerking zou maken. Als dat toch gebeurde, zette ik een glimlach op, maar het liefst wilde ik wegronnen. Op een bepaald moment betrapte ik mezelf zelfs op de gedachte: als ik nu
'Mijn groeiende buik probeerde ik te verstoppen, om te voorkomen dat iemand een opmerking zou maken'
PERI, PRE OF POST
In Nederland krijgt naar schatting tien tot twintig procent van de vrouwen een depressie rondom de zwangerschap. Het meest bekend is de postnatale of post-partum depressie, die na de bevalling begint. Als je tijdens de zwangerschap – en eventueel daarnaast ook een periode na de bevalling – last hebt van sombere gevoelens, heet dit een prenatale of perinatale depressie. De prenatale depressie wordt vaak minder goed herkend, omdat symptomen worden afgedaan als gewone zwangerschaps-kwaaltjes of hormonen. De klachten komen overeen en variëren van somberheid, angst, paniek en onrust tot veel huilen, slecht slapen, concentratie-problemen, te veel of juist te weinig eten, weinig verbinding voelen met je (ongeboren) kind en soms zelfs gedachten aan de dood en/of suïcide.
HULP EN STEUN
Vertoon je symptomen van depressie die langer dan twee weken aanhouden, kaart dit dan aan bij je huisarts, gynaecoloog of verloskundige. Zij kunnen je indien nodig een verwijzing geven naar de POP-poli: een gespecialiseerde kliniek voor vrouwen met psychische klachten voor, tijdens of na de zwangerschap. Deze zorg wordt vergoed vanuit de basisverzekering.
Via de website van het Trimbos Instituut kun je gratis de folder Waar is de roze wolk? downloaden, met informatie over en tips voor (aanstaande) ouders. Een vergelijkbare folder is uitgebracht door GGD Hart voor Brabant.
In de vijfdelige podcastserie Zwarte muisjes zijn verhalen van ervaringsdeskundigen en experts gebundeld.
Suzan Biezeman schreef het boek Schaduwverdriet, dat in mei verscheen.
'Terugkijkend heb ik me negen maanden lang vooral verscholen achter een masker'
Schaamte
"Hormonen speelden waarschijnlijk een belangrijke rol in het ontstaan van mijn prenatale depressie, maar door veel zelfonderzoek besef ik dat ook mijn karakter invloed heeft gehad. Mijn vader en moeder – ze leven niet meer – waren fantastische ouders, maar er werd thuis niet geknuffeld of over emoties gesproken. Ik leerde om anderen niet met problemen te belasten, maar alles zelf op te lossen. Seksualiteit was iets gênants dat er niet mocht zijn: als The love boat op tv was en er kwam een zoenscène, zette mijn vader direct de tv uit.
En toen mijn moeder op mijn zeventiende ontdekte dat ik seks had gehad met mijn vriendje, reageerde ze alsof de wereld verging. Onbewust zijn die oordelen ingesleten. Tijdens mijn zwangerschap schaamde ik me voor mijn dikke buik, omdat mensen daaraan konden zien dat ik seks had gehad. Vervolgens schaamde ik me ook weer voor die gedachte. Ik wist heel goed dat het nergens op sloeg, maar het was een stemmetje in mijn hoofd dat ik niet kon uitzetten. Achteraf vind ik het jammer dat er vrijwel geen foto's van mij zijn tijdens de zwangerschap, dat wilde ik absoluut niet.
Uiteindelijk waren de laatste weken van mijn zwangerschap het makkelijkst: ik was blij dat ik met verlof kon, zodat ik me veilig kon terugtrekken in huis. Zonder de buitenwereld kon het masker af. Voor het eerst kon ik een beetje genieten, uitkijken naar de geboorte van ons kind. Ik had ergens gelezen dat je hormonen veranderen na de bevalling, dus stiekem hoopte ik ook dat alles beter zou gaan als mijn dochter eenmaal in mijn armen lag. Maar na de lange, zware bevalling voelde ik me vooral moe en leeg. Mijn zus had verteld dat ze op slag verliefd was op haar zoontje, dus ik voelde me schuldig dat ik dat niet zo voelde.
De eerste weken leefde ik als een zombie, op de automatische piloot. Ik stond 24 uur per dag aan en sliep amper. Als ik toch even wegzakte, had ik nachtmerries."
Eindelijk hulp
"Na een week of zes ben ik doorgedraaid. Ik zat op de bank borstvoeding te geven, Emma begon te huilen en ik brak. 'Ik wil dit niet meer', zei ik huilend tegen Pieter. 'Ik wil haar niet meer'. Hij heeft de verloskundige gebeld, die gelukkig meteen kwam. Voor het eerst in al die maanden voelde ik dat er hulp was. In overleg hebben we de borstvoeding afgebouwd, dat gaf een beetje ruimte. Vanaf dat moment ging het beter, de oude Suzan kwam langzaam terug.
Al ben ik door de geboorte van Emma en de prenatale depressie ook wel definitief veranderd. Doordat ik van huis uit nooit echt geleerd heb om liefde te voelen of te uiten, was het heel verwarrend om ineens een vorm van liefde te ervaren die ik nog niet kende. In de jaren erna heb ik – zowel voor mezelf als met mijn partner, familie en vriendinnen – geleerd om veel meer te praten over onze emoties, waardoor ik me nu nog amper kan voorstellen dat we dat vroeger niet deden.
Therapie heeft me geholpen om terug te gaan naar het verdriet, de schaamte en pijn van tijdens mijn zwangerschap, waardoor ik alles beter heb kunnen verwerken. Wel heb ik nog steeds een enorm schuldgevoel naar Emma toe. Ik voel me schuldig dat ik er in die periode niet voor haar was, dat ik gezegd heb dat ik haar niet meer wilde. Nu ze een puber is, heb ik de neiging dat te compenseren door te vaak ja te zeggen. Net als wij is Emma niet echt een prater, maar ik heb weleens geprobeerd aan haar uit te leggen wat er tijdens de zwangerschap gebeurd is. Ik denk dat ze het begrijpt. Ze is zo'n ongelooflijk lief en leuk kind. Ik ben ongelooflijk blij dat ze er is en ik kan me ook niet voorstellen dat ze er niet zou zijn geweest. Ik vind het belangrijk dat zwangere vrouwen die worstelen met depressieve gevoelens van depressie, begrijpen dat dit volledig los staat van de liefde die je hebt voor je kind. Je kunt er niets aan doen en je hoeft je er ook niet voor te schamen. Ik hoop dat mensen door mijn verhaal doen wat ik niet deed: erover praten, want dat helpt. Een kindje krijgen is iets heel bijzonders, maar het is óók oké om je in deze periode niet blij te voelen.""
'Ik ben zo blij dat mijn dochter er is, en ik kan me ook niet voorstellen dat ze er niet zou zijn geweest'
TEKST: MARION VAN ES. FOTOS: AMALIX MÜLLER. VISAGIE: WILMA SCHOLTE. OM PRIVACYREDENEN ZIJN SOMMIGE NAMEN IN DE TEKST VERANDERD. DE ECHTE NAMEN ZIJN BEKEND BIJ DE REDACTIE.
