Gracieus, fier, tijdloos. De grandeur van het gerenoveerde kasteel waarin Chris Lomme een van de assistentiewoningen betrekt, past perfect bij de elegantie die ze op haar 86ste uitstraalt en die haar tot een icoon van het podium én het scherm maakte. ‘Ik woon hier nu drie jaar’, vertelt ze. ‘Die assistentie heb ik nu nog niet nodig, maar in december word ik alweer een jaartje ouder. Je weet nooit wat er kan gebeuren. En ik ben immers alleen…’
GEEN CAMERA’S
Die voorzichtigheid heeft een reden. Chris werd al vaker bestolen, en de laatste keer ligt nog vers in het geheugen. ‘Vorige maand nog, in het winkelcentrum’, begint ze aangedaan. ‘Ik had geld afgehaald en stopte nog even bij de toiletten voor ik naar de supermarkt ging.’ Terwijl ze haar handen waste, zette ze haar handtas even opzij, want er was toch niemand. Dacht ze. ‘Maar toen ik mijn handen afdroogde, was mijn portefeuille weg. Geen geluid, niets. Heel bizar.’
In haar handtas zaten haar bankkaart, identiteitskaart, wat papieren en 200 euro. Haar kaarten liet ze meteen blokkeren, maar dat ze haar geld nooit meer zal terugzien, ook al meldde ze de diefstal, beseft Chris maar al te goed. Op zich is zo’n beroving al vreselijk om mee te maken, maar dat vond ze niet eens het ergste. ‘In m’n portefeuille zat ook een foto van Nand Buyl. (de betreurde acteur en haar grote liefde, nvdr) Vooral dat doet mij heel veel zeer… (laat een stilte vallen) Blijkbaar was ik niet de eerste die op die plek in het winkelcentrum bestolen werd. Maar ja, op toiletten kan je niet zomaar camera’s hangen. Gisteren was ik er opnieuw en toen zag ik dat iemand de toegang tot de toiletten stond te bewaken. Erg, hé, dat het zover is moeten komen.’
‘Nadat er in mijn auto was ingebroken, besloot ik dat ik voortaan altijd een passagier naast me wil. Ik overwoog zelfs om daar een sekspop voor te kopen’
OPBLAASPOP
Het was niet de eerste keer dat de actrice zoiets meemaakte. ‘Het is me zelfs eens overkomen terwijl ik op de planken stond’, zucht ze. ‘Toen ik terug in mijn loge kwam, was alles weg. Sindsdien neem ik tijdens voorstellingen altijd mijn handtas mee.’
Ze vertelt het met een mix van ernst en humor. ‘Jaren geleden moest ik onderweg dringend naar het toilet. Toen ik terugkwam, was mijn autoruit ingeslagen en waren mijn spullen weg. Toen besloot ik dat ik voortaan altijd iemand in mijn passagiersstoel wil. Ik overwoog om naar een seksshop te gaan om daar een opblaaspop voor te kopen, maar die hebben allemaal hun mond open. (schaterlacht) Uiteindelijk kreeg ik van iemand een etalagepop. Ik gaf haar een sjaal op haar hoofd, wat schmink, en zo leek het alsof er iemand naast me zat. Ik ben sindsdien nooit meer overvallen. Slim, hé? (knipoogt)’
PALLIATIEVE ZORG
Op haar tafel ligt een waaier aan agenda’s, notitieschriften, tablet en haar gsm. Het bewijst dat Chris nog altijd weet wat te doen. ‘Fantastisch, hé’, glundert ze. ‘Ik bereid een nieuwe voorstelling voor, binnenkort ga ik naar een première en straks geef ik les aan twee dames die poëzie willen leren voordragen. De mensen spreken niet meer mooi, vind ik. Poëzie brengt die gevoelswereld terug.’ Zelf kan ze die wereld duidelijk wél nog tot leven brengen, zo blijkt waneer ze ‘Liefje’ voordraagt, een gedicht van Herman de Coninck. Haar stem verandert, haar ogen blinken. ‘Ik ken nu 88 gedichten vanbuiten. Ze zitten allemaal in mijn hoofd. Da’s mijn dagelijkse oefening, het houdt me scherp.’
Naast haar artistieke activiteiten zet Chris zich al vijftien jaar in voor palliatieve zorg. ‘Ik probeer elke week naar dagcentrum Topaz in Wemmel te gaan, maar sinds ik geen auto meer rijd, is dat moeilijker. Tegenwoordig combineer ik het ook met vrijwilligerswerk in een dagcentrum hier dichtbij. Ik sta bij mensen met dementie, ernstig zieken, mensen met een beperking… Ik wil er zijn voor hen, hen een luisterend oor geven, vriendschap bieden. Het is belangrijk om voor mensen te zorgen. Je maakt hen eventjes gelukkiger, en daar word ik zelf ook gelukkig van. (laat een emotionele stilte vallen) Het beste wat je kan doen is iemands hand vasthouden, in de ogen kijken en vragen hoe het écht gaat. Die warmte en tederheid is van onschatbare waarde.’
NAND
Als het over warmte en tederheid gaat, kunnen we natuurlijk niet voorbij Nand, de liefde van haar leven, die in 2009 overleed. ‘Hij was mijn passie’, zegt ze zacht. ‘Een fenomenale vent. Ik zag hem liever dan mezelf. Hij had zoveel meegemaakt. Op zijn achtste begon hij al te werken. Maar zijn humor, zijn karakter… Ja, ik mis hem. Maar hij is altijd bij mij.’ (grijpt naar haar hart)
Uiteindelijk zijn ze maar één jaar getrouwd geweest, trouwen was voor geen van beiden een prioriteit. ‘Nand had ook een dochter, Frankie. Hij voedde haar praktisch alleen op, ze was een echt papa’s kindje. Ik had daar geen probleem mee, maar het was geen gemakkelijke relatie. En toch was ze mijn getuige tijdens ons huwelijk. Na Nands dood is het contact tussen ons beiden een beetje verwaterd, en ondertussen is ze overleden.’
ABORTUS
Zelf heeft Chris nooit kinderen gekregen. ‘In mijn vak kon dat niet. Kinderen moeten een prioriteit zijn en opgevoed worden door twee mensen, maar Nand en ik waren altijd weg. We hebben zelfs nooit een hond of kat gehad. Toen ik jong was, heb ik één keer voor abortus gekozen. Daarna heb ik tegen mezelf gezegd: ‘Nee, geen kinderen voor mij. Ik verdien het niet.’ En eerlijk? Ik heb het nooit gemist om een moeder te zijn.’
‘De relatie met Frankie, de dochter van Nand, was niet altijd even makkelijk, maar op ons huwelijk was ze wel mijn getuige’
Wat ze wel met lede ogen aanziet, is hoe de wereld om haar heen verandert. ‘Er is steeds minder aandacht voor cultuur. Lezen, schrijven… het gebeurt amper nog. De smartphone is volgens mij niet altijd een positieve evolutie, die gaat ten koste van veel dingen. De maatschappij wordt leeg. Ik verzet me niet tegen technologie, maar het doet pijn wanneer die ten koste gaat van cultuur. Dat mag nooit verdwijnen.’
Reden te meer om te hopen dat we haar nog lang bij ons mogen houden. Want Chris Lomme ademt cultuur. Ze ís cultuur, een icoon die het leven van zovele mensen mooier heeft gemaakt en dat nog steeds doet. Of dat nu op het podium is, op het scherm, of in het dagcentrum.
