“Onlangs moest ik langs bij een cliënt van zestig die geen zin meer in het leven had. Hij had de ziekte van Parkinson en omdat hij lichamelijk steeds verder achteruitging wilde hij een euthanasietraject starten. Hij had nog één laatste wens: met iemand vrijen. Zijn partner had hier geen zin meer in. Dat zie je vaker bij mensen die hulpbehoevend zijn geworden, hun partner kan de intimiteit niet meer opbrengen. Dat komt doordat de relatie en rolverdeling veranderen: iemand is mantelzorger in plaats van partner. Deze cliënt raakte me omdat ik misschien wel de laatste in zijn leven was met wie hij zou vrijen. Ik probeerde in dat uur zo veel mogelijk aan te sluiten bij wat hij graag wilde. Toen ik afscheid nam, was ik onder de indruk: misschien ga ik hem nooit meer zien omdat hij euthanasie krijgt. Ik heb daarna ook geen afspraak meer met hem gehad.”
Grenzen verkennen
“In de zorg werken is niet iets wat ik van kinds af aan wilde. Bij de politie gaan, dat leek me fantastisch. Maar tijdens een stage op de middelbare school bij de politie merkte ik al gauw dat er op politiemensen werd neergekeken. Er heerste veel negativiteit rond het beroep, en daar had ik geen zin in. Sommige familieleden waren verpleegkundige en ik ben van nature een zorgzaam type. Dus deed ik de opleiding Verpleegkunde en ging ik als verpleegkundige aan de slag op de afdeling psychiatrie in een ziekenhuis. Daar worden mensen met een psychiatrische aandoening opgenomen. Af en toe kwam er een seksverzorgende voor een patiënt langs, bijvoorbeeld omdat hij voor de ziekenhuisopname al maandelijks bezoek kreeg van deze dame. Waarom zou je dat stopzetten als iemand toevallig in het ziekenhuis ligt? Ik was daar toen al open-minded in, wat lang niet voor al mijn collega’s gold. Sowieso ben ik iemand die graag grenzen verkent en openhartig is. Op mijn werk praat ik openlijk over seks en thuis bij mijn kinderen is dat onderwerp ook niet taboe. Vroeger namen mijn ouders me altijd mee naar naturistencampings en die traditie zette ik voort met mijn ex en kinderen. Of we maakten met zijn allen een uitstapje naar de sauna.”
Huidhonger
“Toen ging mijn huwelijk voorbij en brak daarna de coronacrisis uit. Na mijn scheiding ging ik nadenken: wat wil ik nog in dit leven? Waar word ik gelukkig van? Tijdens de coronajaren was ik single en kon ik niet zomaar aan intimiteit komen, zoals een knuffel of seks. Dat vond ik echt vreselijk. Bij het knuffelen maak je geluksstofjes aan in de hersenen. En door aanraking voel je je geliefd. Dus ik kreeg erg last van huidhonger. Toen realiseerde ik me: hoe erg moet dit wel zijn als je een lichamelijke of geestelijke beperking hebt, waardoor je nooit aangeraakt wordt? Als je überhaupt nooit een partner hebt gehad, of als die al lang geleden overleden is? Als verpleegkundige raak je een lichaam alleen functioneel aan: je wast iemand, helpt diegene op het toilet. Daar zit geen gevoel achter. En alles moet sowieso vaak snel in de zorg, er is weinig tijd voor aandacht. Als seksverzorgende heb je wél de kans om iemand alle aandacht te geven die deze persoon nodig heeft. Ik meldde me aan bij een bureau en via hen kwam ik aan mijn eerste cliënt.”
‘Ik kan geen enkel nadeel aan dit werk bedenken, écht niet ’
‘Eerlijk gezegd komt het negen van de tien keer niet tot seks’
Geen beperkingen
“Mijn cliëntenbestand is heel gevarieerd. In elk geval ontvangt iemand zorg, thuis of in een instelling, zoals een verpleeghuis. De ziekte van Parkinson, dementie, rolstoelafhankelijke mensen, MS, een ernstige vorm van reuma, mensen met spasmen, met een psychiatrische aandoening, alles komt voorbij. Ik trek de grens bij mensen met een verstandelijke beperking. Zij hebben soms het denkniveau van een kind. Die hebben geen seksuele ontwikkeling doorgemaakt, dus dat voelt niet oké. Ook mensen die meer dan twintig jaar jonger zijn dan ik wil ik niet als cliënt. Want dan zijn ze jonger dan mijn oudste kind, dat kan ik niet. Voor de rest zijn er geen beperkingen. Ook niet in de handelingen die ik doe. Alles binnen het ‘normale’ vind ik geen probleem. Ik heb eigenlijk nooit een verzoek gehad waar ik niks mee kon. Maar eerlijk gezegd komt het negen van de tien keer niet tot seks. Omdat de cliënt geen erectie meer kan krijgen door de lichamelijke beperking of door de medicatie die hij gebruikt. Of iemand heeft gewoon behoefte aan andere vormen van intimiteit, zoals naakt tegen elkaar aan liggen en knuffelen. Soms gaat er een uur voorbij waarin iemand alleen maar met me praat. Over wat hij heeft meegemaakt in zijn leven, een heftige scheiding, problemen met de kinderen, een overleden partner … Ik heb één vrouwelijke cliënt, zij is lesbisch.”
Aanpassingsvermogen
“Ik heb geen opleiding tot seksverzorgende gedaan, ik doe het allemaal op gevoel. Van tevoren weet ik meestal niet wat iemand mankeert of wat precies de wensen zijn. Die spanning vooraf, over wat me te wachten staat, vind ik super. Je moet als seksverzorgende een groot aanpassingsvermogen hebben, de boel snel kunnen scannen en creatief zijn. Een van mijn eerste cliënten was een man van in de veertig die nog nooit een naakte vrouw had gezien. Hij had autisme en was vaak depressief. Daardoor kon hij niet werken en geen relaties aangaan. Toen ik binnenkwam, zag ik alleen een tafel, een stoel en een bank. Heel minimalistisch, geen frutsels, foto’s of andere prikkels. Ik zei tegen hem: ‘Als jij nog nooit een vrouw bloot hebt gezien, dan ga je eerst maar eens kijken. Ook van onder.’ Ik kleedde me uit en ging liggen, waarop hij heel geconcentreerd mijn vagina bekeek. Hij bladerde er als het ware in, alsof het een boek was. Dat was voor mij een grappig moment, maar ook op een bepaalde manier ontroerend. Het is toch mooi dat ík degene ben bij wie hij voor het eerst mag kijken? Grappige momenten zijn er ook. Zo was er een man van in de tachtig die dolgraag nog één keer een vagina wilde zien en aanraken. Hij kon alleen nog maar op bed liggen. Hij had zo’n typisch ziekenhuisbed: met van die bedhekken en een papegaai erboven. Ik lag naast hem en moest mijn been op een bepaalde manier omhooghouden, zodat hij goed bij mijn vagina kon. Op een gegeven moment kreeg ik kramp en heb ik mijn voet maar in die papegaai gelegd. Zo’n moment is toch hilarisch? Daar kan ik achteraf smakelijk om lachen met mijn collega-verpleegkundigen.”
‘Ik ben alleen maar bezig met iemand een fijn uur geven'
Geen enkel nadeel
“Als ik binnenkom bij een nieuwe cliënt gaan we eerst even wat drinken en kletsen. Er is altijd wel iets om over te hebben. Over de kinderen of over of iemand zenuwachtig is. Als ze me iets te drinken aanbieden, vraag ik altijd om water. Want koffie of thee maken duurt te lang. En als ik om cola vraag en ze dat niet in huis hebben, worden ze nóg zenuwachtiger. Meestal gaan we samen douchen en daarna worden we intiem. Ik voel nooit walging als ik een cliënt heb die bijvoorbeeld kwijlt, incontinent is, overgewicht heeft of in een rolstoel zit. Die beperkingen zie ik niet, ik zie alleen iemand die een behoefte heeft waar ik bij kan helpen. Iemand een fijn uur geven, daar ben ik alleen maar mee bezig. Ik vraag de verzorgenden vaak of ze iemand van tevoren willen opfrissen. En als hij dit zelf kan, dan stel ik voor om eerst samen lekker te douchen, zodat hij goed schoon is. Ik kan geen enkel nadeel aan dit werk bedenken, écht niet. Er zijn veel vooroordelen over sekswerk: dat je seksverslaafd zou zijn, dat ouderen geen behoefte aan seks hebben, of dat het altijd op penetratie uitdraait. Nou, mijn oudste cliënt is 95 jaar en al krijgt hij hem niet meer overeind, er zijn genoeg tachtigers die dit nog wél kunnen. Ikzelf heb geen negatieve reacties uit mijn omgeving gehoord, maar mijn zus wordt er bijvoorbeeld wel op aangesproken. ‘Dat Marion dat doet, vindt ze dat niet vies?’”
Taboe doorbreken
“Op zich ben ik open over mijn werk, maar niet al mijn kinderen weten ervan. De jongste wil ik er niet mee lastigvallen en de oudste had zoiets van: moet dat nou? Maar inderdaad, dit moet. Want dit werk maakt me gelukkig. Daarnaast werk ik ook nog gewoon drie dagen per week als verpleegkundige. Het is fijn om een vast basisinkomen te hebben en de afwisseling van het medische van de verpleegkundige.
Inmiddels heb ik mijn onderneming uitgebreid tot een bureau, Sexyzorg, en heb ik vijftien dames in dienst die als seksverzorgende werken. Dit werk is ontzettend belangrijk, want iedereen heeft behoefte aan lichamelijke aandacht en intimiteit. Mensen zijn zo gelukkig en dankbaar als we hen dat kunnen geven. Maar er is nog een groot voordeel: het vermindert seksueel grensoverschrijdend gedrag in de zorg. Zo kan iemand met dementie bijvoorbeeld ongeremd gedrag vertonen: hij grijpt verzorgenden naar borsten en billen en maakt schunnige opmerkingen. Dit kan een teken van een onderliggende behoefte aan intimiteit zijn. Na een bezoekje van mij stopt dit gedrag.”
Gelukkig
“Voor mij is het belangrijk dat het taboe doorbroken wordt. Intimiteit is een belangrijk onderdeel van het leven en het is belangrijk dat verpleegkundigen en verzorgenden vragen of de patiënt hier behoefte aan heeft. Dat gebeurt nu nog veel te weinig, waardoor veel mensen deze zorg mislopen. Ik weet niet hoelang ik dit werk blijf doen, maar voorlopig ga ik ermee door. Want het maakt me gelukkig, en anderen ook. Als ik een vriend krijg, zou ik dan ook niet stoppen met dit werk als hij dat zou willen. Want dit is mijn pad, en dat neemt niemand me af.”
VOOR WIE IS HET?
Seksverzorgenden zijn er voor mensen met een lichamelijke of geestelijke aandoening, die zorg ontvangen of om een of andere reden niet aan intimiteit kunnen komen. Deze cliënten wonen bijvoorbeeld in een instelling of krijgen thuiszorg. Of het daadwerkelijk tot seks komt, hangt af van de wensen van de cliënt. Deze vorm van zorg wordt niet vergoed vanuit de basisverzekering, maar sommige gemeenten hebben een potje van waaruit het (deels) wél wordt vergoed. Dit kun je nagaan bij je gemeente.
VERGOEDINGEN
Voor mensen die in een instelling wonen kan sekszorg in sommige gevallen (deels) vergoed worden vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz), als de behandelaar kan aantonen dat het noodzakelijke zorg is. Mensen die thuis zorg krijgen, kunnen sekszorg soms vanuit het vrij besteedbare gedeelte van het pgb (deels) laten vergoeden. Overleg met de behandelaar of een dergelijke vergoeding mogelijk is. Een sessie van een uur kost meestal ongeveer € 185. Er zijn ook mannelijke seksverzorgenden, voor vrouwen en mannen.
Als je twijfelt of jij of je partner in aanmerking komt voor sekszorg kun je contact opnemen met een van de organisaties die intimiteit en sekszorg bieden:
> Sexyzorg (het bedrijf van Marion): SEXYZORG.NL
> Flekszorg: FLEKSZORG.NL
> Stichting Alternatieve Relatiebemiddeling (SAR): STICHTINGSAR.NL
> Snoezelzorg: SNOEZELZORG.NL
> DUZ (De Ultieme Zorg): DEULTIEMEZORG.NL
> Need 2 Care: NEED2CARE.COM
JUMPSUIT (COSTERFASHION.COM), SANDALEN (PRIMARK.COM)
