Het lijkt hoogzomer in Herent, de gemeente waar Van Ranst een deel van de week verblijft. Van hieruit stapt hij dagelijks door de velden naar het Rega-instituut en de Campus Gasthuisberg in Leuven, goed voor tien kilometer heen en terug. ‘Vooral ’s avonds, als ik er moederziel alleen loop, overvalt me een ongelofelijke rust.’ Ook nu is hij komen aanwandelen, hij dept zijn parelende voorhoofd. Op een terrasje kijken we omhoog naar de staalblauwe hemel, waar exact vijf jaar geleden een politiehelikopter diezelfde velden afspeurde op zoek naar Jürgen Conings, de militair die jacht maakte op Van Ranst.
MARC VAN RANST «We werden toen van safehouse naar safehouse gebracht, het was on wezenlijk. Maar ik heb het achter me gelaten. Alleen zaken als de Facebookgroep ‘Als 1 man achter Jürgen’ blijven hangen. Dat iemand doorslaat, begrijp ik nog. Maar 50.000 mensen die hem ineens een toffe vent vonden? Dat was héél bevreemdend. Wat vorige week is gebeurd, was even bizar. En daar ben ik eerlijk gezegd nog niet van bekomen.»
HUMO U bedoelt de beschuldigingen van toxisch leiderschap aan het Rega-instituut, met in de hoofdrol professor Piet Maes, die ondertussen niet meer aan de KU Leuven werkt, en uzelf.
VAN RANST «Dat verhaal werd in de krant helemaal aan mij opgehangen, terwijl een onafhankelijk onderzoek, waarbij iedereen op de vloer is ondervraagd, heeft uitgewezen dat het probleem volledig bij Piet Maes lag. Er wordt maar één iemand van toxisch leiderschap beschuldigd, en dat is Piet. En die is natuurlijk kwaad omdat zijn contract met de universiteit beëindigd is.
»Ik heb Piet al bijna drie jaar niet meer gezien of gesproken. Hij had zijn eigen lab, we werkten los van elkaar. Maar het stond wél op de voorpagina van Het Laatste Nieuws, en zelfs het VTMnieuws opende ermee. Ik kan er niet anders dan een doelbewuste strategie in zien.»
HUMO Waar wijst het volgens u op?
VAN RANST (zwijgt even) «Het moet clicks genereren. En dat artikel was geschreven door Jeroen Bossaert en Winny Matheeussen, die voor Doorbraak schrijft. Die website heeft sinds 2020 al veertig artikels over mij gepubliceerd, om de paar weken krijgen ze daar een oprisping. Terwijl ikzelf nog nooit een journalist van Doorbraak aan de lijn heb gehad: faut le faire.
»Ik val ervan achterover hoe ze dit tot dergelijke proporties hebben opgeblazen. Ik voel me onheus behandeld. Het is de eerste keer dat ik er minder goed tegen kan: mijn lichaam protesteert zelfs, ik krijg voortdurend bloedneuzen.»
HUMO Kunt u vertellen wat er echt is gebeurd? Volgens Maes zou u, samen met uw rechterhand Elke Wollants, jarenlang de sfeer hebben verziekt, en het externe onderzoek hebben aangegrepen om u van hem te ontdoen.
VAN RANST «Hier moet ik voor de eerste keer in mijn leven voorzichtig zijn, op vraag van de KU Leuven. Alles wat we zeggen, kan door Maes en zijn advocaat tegen ons worden gebruikt. Ze gaan blijkbaar een zoveelste rechtszaak aanspannen, tegen de universiteit en de rector, en nu ook tegen mij. Volgens wat ik in de kranten lees, eist Piet Maes nu al 14 miljoen euro van de KU Leuven – daar kun je een professor 220 jaar mee uitbetalen. Maar geloof me, ik zou niet liever willen dan mijn gedacht zeggen.»
HUMO Eind december 2023 zou er een gesprek zijn geweest tussen Maes en u. Dat zou, zo schrijft Het Laatste Nieuws, ontaard zijn in ‘een tirade en bedreigingen’, nadat Maes jullie had geconfronteerd met vermeende verbale agressie van Wollants tegen een medewerker. U zou ermee hebben gedreigd Maes’ carrière te breken.
VAN RANST «Maar waarom zou ik dat doen? Piet komt uit mijn lab. Ik heb hem altijd gepromoot en bijgestaan, omdat hij dat ook verdíénde. Ik zou het ook niet gekund hebben, ik was geen afdelingshoofd of departementsvoorzitter meer. Tijdens dat gesprek ben ik kalm gebleven, ik verhef nooit mijn stem. Zijn probleem is: hij liegt vaak.»
HUMO Het ging ook over labmateriaal dat iemand in jullie bureau zou hebben verstopt, opdat jullie van diefstal konden worden beschuldigd. Een mens denkt dan: gebeuren er echt zulke kinderachtigheden in een instituut van wereldfaam?
VAN RANST «Hij nam mensen mee naar ons bureau, en toonde dan in mijn boekenkast de ‘verdwenen goederen’. Maar de volgende dag vonden we die dingen daar niet meer. Hij had ook helemaal niks te zoeken in ons bureau.
»Ik had die heisa van mei en juni 2023 helemaal achter me gelaten, tot dat gesprek in december, toen ik hem met zijn leugens heb geconfronteerd. Hij vroeg waarom Elke zo slechtgezind was op hem. ‘Misschien omdat jij haar achter haar rug beschuldigt van diefstal,’ heb ik geantwoord. Toen we al zijn beweringen gingen checken bij een medewerker die hij had rondgeleid in mijn bureau, zakte zijn verhaal als een kaartenhuisje in elkaar. We zouden de volgen de ochtend verder praten, maar hij is niet komen op dagen. En dan is hij een klacht gaan indienen voor toxisch leiderschap en grensoverschrijdend gedrag.»
HUMO Heeft het dan met jaloezie te maken?
VAN RANST «Ik kan niet in iemand anders’ hoofd kijken, maar dat is mogelijk, zeker tegenover Elke. Die is van opleiding laborante en doet knap wetenschappelijk werk. Ze schrijft haar eigen artikels, geeft voordrachten, in het buitenland zullen velen denken dat ze professor is.
»Op ons lab heerst een uitstekende sfeer, iedereen ondersteunt elkaar, we hebben geen geheimen. Als mensen uit een ander lab iets nodig hebben, geven wij dat. Toxisch leiderschap is iets waarin ik me totaal niet herken. Praat met om het even welke medewerker van vroeger of nu en ze zullen allemaal hetzelfde zeggen. Kun je in een carrière vermijden dat je mensen tegen de borst stoot? Nee. Maar deze proporties? Dat klopt niet meer.
»Ik had datzelfde onbehaaglijke gevoel toen acht bedrijfsleiders mij in de zomer van 2020 een proces wilden aandoen omdat ik had opgeroepen een bezoek aan Antwerpen even uit te stellen – de stad was toen net één van de Europese hotspots van een dreigende tweede covidgolf. Die rechtszaak is trouwens het begin geweest van mijn carrière als amateur-advocaat.»
HUMO Pardon?
VAN RANST «Ik pleit voor zulke rechtszaken het liefst zelf. De andere partij had toen Walter Damen onder de arm genomen, maar ik heb die zaak gewonnen, en nog vijf andere rechtszaken ook. Zo moeilijk is dat niet. Pas op: bij een serieuze zaak ben ik de eerste om een professionele advocaat te nemen.»
HUMO Op uw X-account geeft u geregeld een bloemlezing van het scheldproza dat u ontvangt. Dat blijft dus duren?
VAN RANST «Ik krijg nog altijd tientallen haatberichten per dag. Ik heb ze in mijn boek in een lijstje gezet. Kijk maar (slaat ‘Virologica’ open, met op het einde een dertigtal pagina’s met de meest uiteenlopende verwensingen). Verwijzingen naar dokter Mengele heb ik al duizend keer gekregen. Als het bij ‘dikzak’ blijft, heb ik geluk.»
HUMO Waarom blijft u zoveel haat opwekken?
VAN RANST «Bij elke pandemie of zware ramp krijg je hetzelfde fenomeen: mensen zoeken een zondebok. Als er veel doden zijn, heeft het beleid het schromelijk onderschat. Als er weinig zijn, heb je ongelooflijk overdreven. Er is geen sweet spot waar je te horen krijgt: goed gedaan. Als je daar niet tegen kunt, moet je je vooral niet bezighouden met crisisbeleid. Maar als het nog jaren blijft doorwerken, wordt het wel vervelend.»
RUIMTEPAKKEN
HUMO Waar staan we met de uitbraak van het Bundibugyo-ebolavirus, in het noordoosten van Congo?
VAN RANST «Ik heb vernomen dat er één patiënt genezen is verklaard. Dat is cruciaal, zo krijgt de bevolking hoop. Als je de cijfers bekijkt, denk je wel: oei, dit is al zeker een aantal weken aan de gang. De detectie is heel laat gebeurd.
»Het grote probleem is dat de uitbraak zich in één van de moeilijkste gebieden ter wereld bevindt. Er is oorlog: isolatie of contact tracing is daar heel moeilijk. En het is er onherbergzaam, waardoor stalen transporteren moeilijk is: ze komen bedorven in het laboratorium aan, of helemaal niet.
‘Ik krijg nog altijd tientallen haatberichten per dag. Als het bij ‘dikzak’ blijft, heb ik geluk’
»Overigens wordt van ebola een karikatuur gemaakt, waarbij je uit alle openingen van je lichaam doodbloedt. De werkelijkheid is minder spectaculair. Maar in een paar dagen tijd kun je wel morsdood zijn.»
HUMO Hulpverleners brachten bij eerdere uitbraken nochtans horrorverhalen mee, en de mortaliteitscijfers, tot 50 procent, zijn ijzingwekkend. Nu worden die zelfs op 70 à 80 procent geschat, ook omdat er geen vaccin is.
VAN RANST «In het begin lijkt die mortaliteit altijd hoog omdat alleen de spectaculaire gevallen worden opgemerkt, maar daarna zakt ze weer. Voor het Zaïre-ebolavirus is er wel een vaccin, voor Bundibugyo nog niet. Wanneer? Verwacht er niet te veel van, in een epidemie komen vaccins meestal te laat. Tot enkele dagen geleden waren er zelfs nog geen westerse hulpverleners in ‘ruimtepakken’. Hulpverleners moesten zich met een schort, handschoenen en plakband behelpen, of vaak zelfs niet eens dat. Het nodige materiaal ter plaatse krijgen is in dit geval het allermoeilijkste.
»We weten dat besmetting pas kan optreden als iemand symptomen heeft, zoals koorts, hoofdpijn en misselijkheid. Dat is uitzonderlijk, andere virussen kun je vaak al sneller doorgeven. Het probleem bij ebola bevindt zich aan de andere kant: het blijft na het overlijden nog heel besmettelijk. De hoogste risico’s doen zich voor bij begrafenisrituelen, waar wordt geknuffeld en gekust: daar gebeurt vaak de overdracht. »Overlijdens maken oersentimenten los. Als je mensen verbiedt afscheid te nemen, worden ze woedend: dat verklaart waarom ze daar besmette lijken weer opgraven. Maar je móét ingrijpen, anders stopt de epidemie nooit.»
HUMO Het anti-westerse wantrouwen bij de bevolking is zo groot dat ze zich tegen de hulpverleners keren. Ze ge - loven soms niet dat het virus écht is, of denken dat ebola door het Westen is geïntroduceerd om greep te krijgen op de bevolking.
VAN RANST «Er zijn nu zelfs ebolapatiënten ontsnapt. Het is cruciaal om de juiste informatie te delen. Van die ebolawappies die allerlei onzin verkondigen, kunnen ze daar missen als kiespijn.
»Bij een eerste uitbraak is die informatie logischerwijs een probleem: dat hebben we in 2014 gezien in West-Afrika. Maar in Congo is het al de 17de keer. Die toename van uitbraken moet met de verstedelijking te maken hebben. In geïsoleerde dorpen stierf het virus vroeger dikwijls vanzelf uit.»
HUMO Een deel van de bevolking is op de vlucht voor de M23-rebellen, waardoor het virus mogelijk veel verder is verspreid. Er is nog altijd geen vredesbestand: alle partijen hebben er belang bij dat het daar onrustig is.
VAN RANST «Het enige wat je kunt doen is onderhandelen en tot een ‘ebolabestand’ komen, waarbij iedereen zegt: we gaan een aantal weken of maanden niet vechten. M23 wil heel graag een soort sérieux uitstralen in de door hen bezette gebieden, ze hebben er alle belang bij dat het beheer van de epidemie daar goed gebeurt. Ook omdat ze dan overal waar de Congolese regering er niks van bakt, kunnen zeggen: ‘Wij komen het wel oplossen’. Zo krijgen ze voet aan de grond. Als de bodem niet zulke interessante grondstoffen bevatte, zouden ze daar geen ruzie maken, hè.
»Maar ik wil graag alles tot de juiste proporties terugbrengen. Ebola is héél erg als je het hebt, maar niet zo makkelijk te krijgen. Het transport van zo’n patiënt is een godsgeschenk voor fotografen, en die mensen in hun felgekleurde maanpakjes zijn gefundenes Fressen om de mensen bang te maken. Maar dat hoeft totaal niet. Ebola zal ook zeker geen pandemie worden.»
HUMO Minimaliseert u het nu niet te veel? Epidemioloog Peter Piot, in 1976 mede-ontdekker van het ebolavirus in Zaïre, klonk op Radio 1 bijzonder ongerust voor zijn doen.
VAN RANST «Ik overdrijf nu even, maar stel dat je in een treincoupé moet plaatsnemen met een ebolapatiënt of iemand met covid. Wel: als je niet ziek wilt worden, ga je in de coupé met de ebolapatiënt zitten. Je moet die medereiziger alleen niet aanraken. Je kunt geen ebola krijgen als je niet met lichaamsvloeistoffen in contact komt.»
HUMO Ook niet door speekseldeeltjes die zich verspreiden?
VAN RANST «Dan moet die patiënt al van dichtbij recht in je gezicht hoesten. Terwijl je al covid kunt krijgen als iemand in je coupé twee keer kucht.
»Maar ik minimaliseer helemaal niets, wat we nu zien ís een grote uitbraak – er zijn meer dan 200 doden, ongeveer 1.000 mensen zijn besmet. Het zou de grootste uitbraak kunnen worden, met mogelijk 10.000 slachtoffers. Het is een crisis van internationaal belang, maar vooral voor de regio – voor Congo, Zuid-Soedan, Oeganda en misschien Rwanda. Wees gerust, ebola zal nooit naar een ander continent overwaaien.»
HUMO Waarom niet?
VAN RANST «In theorie kan het virus meereizen, met mensen die besmet zijn en naar België vliegen bijvoorbeeld – dan moeten ze eerst al in Kinshasa geraakt zijn. Misschien zullen hier vervolgens een dokter en verpleegkundige het krijgen, misschien zelfs enkele van hun familieleden. Maar het virus zal onmiddellijk worden herkend. Als iemand ziek is, wordt hij naar een negatievedrukkamer gebracht, en iedereen in zijn omgeving moet in isolatie. En in een paar weken tijd zal het uitgedoofd zijn. De totale tol voor België? Eén, twee, drie, vier, vijf doden? Het natuurlijke reservoir van ebola – de populatie waarin het tussen uitbraken overleeft – zijn fruitvleermuizen, en die leven hier niet.
»In totaal zijn aan ebola al 16.000 mensen gestorven. Ebola bestaat vijftig jaar: dat zijn er dus gemiddeld zo’n 320 per jaar. Er waren jaren dat er nauwelijks mensen aan stierven, er zijn er ook al geweest met 11.000 slachtoffers, zoals in West-Afrika in 2014. Maar elk jaar sterven ook een half miljoen mensen aan griep, een half miljoen aan hiv, een half miljoen aan malaria en meer dan een miljoen aan tuberculose. Ik zou er dus vooral voor zorgen dat de huidige uitbraak zo snel mogelijk stopt, maar nu ook niet het hele gezondheidszorgbudget naar ebola over hevelen.»
HUMO Pijnlijk voor de getroffen bevolking: de Amerikaanse arts die besmet raakte, werd meteen overgebracht naar een Duits ziekenhuis. In een vroeg stadium en met de juiste zorg is er wél grote kans op genezing.
VAN RANST «Zijn overlevingskans gaat door de betere zorg waarschijnlijk van één op twee naar drie op vier. Dat illustreert de grote ongelijkheid in de wereld. En ja, dat is schrijnend. Ik vind het ook niet kunnen dat er geen vaccins worden geproduceerd in Afrika, net waar ze broodnodig zijn. We sturen nu wel vliegtuigen met vaccins, maar daarmee blijf je hangen in het koloniale paternalisme: wat papa geeft, kan papa weer wegnemen. Dat is níét oké. Afrika heeft zonder twijfel de capaciteiten om lokale vaccinproductie op te zetten.»
MANIFESTE ONZIN
HUMO Er zou bij deze uitbraak een duidelijke correlatie bestaan met de stopzetting van USAID en van de bijdrage van de VS aan de WHO. Cruciale voorzieningen en kennis waren daardoor niet meer aanwezig.
VAN RANST «De stopzetting van USAID heeft héél diepe wonden geslagen. Alle hulpprogramma’s zijn van de ene dag op de andere gestopt, het Amerikaanse ebolateam is grotendeels opgedoekt. We zien in dezelfde regio’s ook een duidelijke toename van hiv.
»Je kunt denken: als Donald Trump er niet meer is, installeren we alles toch snel opnieuw? Vergeet het, dat krijg je niet snel weer opgebouwd. Zo hebben de Verenigde Staten een groot deel van hun wetenschappers rond vogelgriep buitengesmeten. Na een paar weken hadden ze door: ‘Dju, we hebben niemand meer, dat wordt tricky. Willen jullie terugkomen?’ ‘Nee,’ zeiden die wetenschappers, ‘wij gaan iets anders doen, dit biedt geen jobzekerheid.’ Ik begríjp ze, zeker met iemand als Robert Kennedy Jr. aan het hoofd. Je kunt in gelijk welk dorp in de VS geblinddoekt iemand uitkiezen, en dan nog zal dat een betere minister van Volksgezondheid zijn dan Kennedy.»
HUMO U bent duidelijk niet meer van plan naar de Verenigde Staten te reizen.
VAN RANST «Toch niet de eerste jaren. Om zomaar mijn telefoon aan de grenscontrole te laten uitlezen over alles wat ik al gezegd heb over Trump? In het land van de freedom of speech? Nee, bedankt. Tijdens Trump I ben ik ook niet geweest.»
HUMO De stopzetting van de steun aan de WHO is het duidelijkst zichtbaar door de voedselhulp in Zuid-Soedan, dat met een gigantische hongersnood kampt.
VAN RANST «De slagkracht van de Wereldgezondheidsorganisatie is véél kleiner geworden. We zullen die pas terugkrijgen als we inzien dat het niet vanzelfsprekend was dat één partner veruit de grootste bijdrage leverde.»
HUMO In België wil George-Louis Bouchez de ontwikkelingssamenwerking zelfs afschaffen. Ook de N-VA volgt deels die strekking. Terwijl ngo’s ter plaatse kreunen, net nu ze hun nut kunnen bewijzen.
VAN RANST «Afschaffen is een heel kortzichtige houding. Als de werknemers van die ngo’s ultrarechts waren, mocht alles ongetwijfeld bij het oude blijven. Maar sommigen hebben al eens een arafatsjaal aan en dan zijn het natuurlijk allemaal linkse vogels, en is de hele sector woke.
»Het is bon ton om alles wat supranationaal is, als verdacht en links te zien. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft moreel gewicht. Als ermee gelachen wordt, ben je dat snel kwijt. En dat is zeer schadelijk. Hetzelfde gebeurt met de Verenigde Naties.
»Maar ja, tegenwoordig moet je met alles kunnen lachen. Ze zeggen: elke mening is evenveel waard. Daar ga ik totaal niet mee akkoord. En dat is met een waarom sommige mensen mij niet mogen. Ik heb de neiging manifeste onzin te benoemen als manifeste onzin: dat horen mensen niet graag.»
HUMO Doet het u pijn dat er weer uitbraken zijn van infectie ziekten als mazelen en polio?
VAN RANST «Mazelen zien we inderdaad weer opduiken in de Verenigde Staten. Polio valt mee, maar het blijft woekeren in het grensgebied tussen Afghanistan en Pakistan. Omdat ze daar schieten op de medische hulpverleners die komen vaccineren: opnieuw de schuld van de Amerikaanse CIA. Onder het mom van een vaccinatiecampagne zijn ze er ooit komen aankloppen aan een compound omdat ze dachten dat Osama Bin Laden er zat, en daarvoor hadden ze eerst een stukske vel van de familie nodig om zeker te zijn. Een serieuze flater, waardoor in de regio nog altijd wantrouwen heerst tegen vaccinatie.»
HUMO We lijken vandaag een explosie aan virussen te zien: hanta, nipah, het westnijlvirus…
VAN RANST «Dat zijn geen nieuwe virussen, en ze maken gewoon deel uit van ons ecosysteem. Ze zijn alleen in de krant van pagina 8 naar pagina 1 gegaan. Omdat mensen jarenlang virologieles hebben gekregen – ik pleit schuldig. We zijn daarin te ver gegaan. Tijdens covid stond ik bij de bakker in Blaasveld toen een dame van 85 jaar mij op de schouder tikte en doodserieus vroeg: ‘Zitten wij hier in Blaasveld nog altijd met den BA.5?’ – BA.5 is de naam van een omikron-subvariant van het SARS-CoV-2-coronavirus. Er is maar één iemand in België met wie je normaal gezien over zulke subvarianten kunt spreken, en dat is Steven Van Gucht. Toen dacht ik: we kunnen beter stoppen met zo in detail te gaan.
‘Elk virus wordt nu groot nieuws omdat we tijdens corona te veel virologieles hebben gegeven in de media. Ik pleit schuldig’
»Dat is ook de reden waarom het hantavirus groot nieuws was. Toen iedereen me belde en vroeg of hanta een pandemie zou worden, heb ik gezegd: ‘Nee, en er zullen nauwelijks doden vallen.’ Het is ook bij drie mensen gebleven. Je moet trouwens véél moeite doen om hanta te krijgen. Waar ga je dat in godsnaam oplopen? Maar ja, de voortdurende vraag of we opnieuw een pandemie krijgen, zullen we nog een paar jaar moeten uitzweten.»
HUMO Komen er door de klimaatopwarming tropische infectieziektes onze kant uit?
VAN RANST «Sowieso. Door de klimaatopwarming kunnen tropische muggen stilaan ook bij ons overleven. Tropische ziekten als dengue zullen zich naar Europa verspreiden. We richten ons nu vooral op muggen en teken, we onderzoeken welke virussen ze dragen. Ook omdat we vrezen dat de Aziatische tijgermug, een notoire verspreider van virussen, al véél verder is opgerukt dan we denken.»
HUMO Hoever is de tijgermug al opgeschoven?
VAN RANST «Die is België al voorbij, ze zit nu ook in Nederland en Duitsland. Je ziet ze jaar na jaar opschuiven, ze overleven door de zachte winters.
»Voor virologen begint en eindigt alles met vleermuizen. Wij willen eigenlijk gewoon allemaal Batman zijn (lacht). We vinden vleermuizen fantastisch omdat ze vol virussen zitten, en we weten eigenlijk niet hoe dat komt: dat is raar. Hoe dan ook, als je waar ook ter wereld een nieuw virus wilt bestuderen, ga je op zoek naar vleermuizen. Bovendien eten vleermuizen honderden muggen per nacht. Via de guano, de uitwerpselen van vleermuizen, komen we dus ook te weten welke virussen die muggen in hun maag hebben.
»(Glundert) We hebben nieuw speelgoed: een metertje waarmee je de geluidsgolven van vleermuizen kunt visualiseren en kunt zien om welke soort het gaat. Kost 400 euro, maar overal waar er vleermuizen zijn, heb je er plezier mee – boys will be boys.»
RUGZAKJE
Het is intussen halftien ’s avonds. Van Ranst staat op, hij moet nog naar het Rega-instituut om een analyse over ebola te leveren aan Al Jazeera, en daarvoor heeft hij een breedbandverbinding nodig. Hij vertelt nog over zijn volgende boek, dat zal gaan over de invloed van infectieziektes op de wereldgeschiedenis. Trots geeft hij ook mee dat zijn zoon Milo, 17 jaar oud, geschiedenis wil gaan studeren.
VAN RANST «Ik begrijp heel goed waarom, ik had dat zelf graag gedaan. Hij wil ook op kot. Ik weet nog hoe ik was op die leeftijd, ik had ook die nood aan vrijheid. Op kot gaan was zelfs mijn enige betrachting.»
HUMO U was de eerste van de familie die naar de universiteit ging.
VAN RANST (knikt) «We woonden in Boom, en de verste plaatsen waar je geneeskunde kon studeren, bleken Diepenbeek en Kortrijk. Dat had ik op de kaart met een passer nauwkeurig nagemeten. Dichterbij, dan bestond het risico dat ik alsnog dagelijks met de trein heen en terug zou moeten. Op de opendeurdag in Kortrijk verstond ik de mensen niet: daar werd toen, sans gêne, nog lesgegeven in het West-Vlaams. En zo is het Diepenbeek geworden.
»Mijn pa was onderwijzer, later inspecteur. Mijn grootvader was metaalarbeider bij de Boomse Metaalwerken. Hard labeur, maar hij had het sierlijke handschrift van een koning. Toen ik later in New York studeerde, schreef hij me brieven. Ik had ze allemaal bijgehouden, maar ze zijn helaas bij een inbraak gestolen. Ik droom ervan ze nog eens allemaal te kunnen herlezen.»
HUMO Wat schreef hij dan?
VAN RANST «Dat je niet mag vergeten waar je vandaan komt, en dat is me altijd bijgebleven. Als ik op televisie iets uitleg, doe ik het op zo’n manier dat hij het zeker zou hebben verstaan. Hij zou het heel erg hebben gevonden als ik een hoogdravend taaltje gebruikte. Maar hij was uiteraard trots dat ik naar de universiteit ging.»
HUMO Leefde bij hem de gedachte dat iedere generatie het verder moet schoppen?
VAN RANST «Ja, maar dan zie je dat mensen van wie de overgrootvader al aan de universiteit studeerde, hun weg in het leven al veel beter kenden. De sprong die je in één generatie kunt maken, is ook maar beperkt.»
HUMO Hoe ver moet uw zoon springen?
VAN RANST «Ik moest vroeger de beste van de klas zijn, en dat gaf me stress. Ik heb geprobeerd het bij mijn zoon anders aan te pakken. Ik wil ook geen invloed uitoefenen op zijn studiekeuze, school of universiteit. Hij heeft dat tot nu allemaal zelf gedaan.
»Ik ben na mijn 40ste vader geworden: dan kijk je anders tegen de dingen aan. Ik heb het vaderschap niet moeten combineren met timmeren aan een carrière. Veel collega’s hebben hun kinderen amper gezien, waardoor er later conflicten kwamen. Dat wilde ik vermijden. Al heeft het ook nadelen: ik droom van kleinkinderen, maar dan zal ik een heel oude opa zijn.»
HUMO Lijkt uw zoon op u?
VAN RANST «Hij is net als ik een beet je een nerd, studeert graag en goed. Ze zijn anders jong vandaag. Ik had op die leeftijd m’n eigen leven, mijn ouders wisten niet de helft van wat ik deed, ik moest gewoon zorgen dat ik voor het donker thuis was. Omdat ze studeren zo belangrijk vonden, was naar de bibliotheek gaan het perfecte excuus: soms ging ik, soms ook niet, maar vooral alleen onderweg zijn was heel belangrijk. Met, net zoals nu, niet meer dan mijn rugzakje. Dat niemand wist waar ik me bevond, werkte heel bevrijdend. En met de fiets had ik een actieradius die reikte tot aan de Hollandse grens.
»Nu kunnen kinderen niet meer verdwijnen. Als ze hun telefoon niet opnemen, raken we in paniek. Ik denk dat ze veel missen. Tenzij mijn zoon er toch in slaagt om de helft van zijn leven voor mij verborgen te houden. Dan zeg ik: chapeau (lacht).»
HUMO Hoe kijkt hij naar wat u allemaal meemaakt?
VAN RANST «Tot en met covid las hij weinig kranten. Nu kent hij de actualiteit beter dan ik, maar als er iets van of over mij in de krant staat, is hij niet bovenmatig geïnteresseerd (lacht). Al hakte die hetze in Het Laatste Nieuws er ook bij hem in. Dat was de eerste keer, mensen spraken hem er ook op aan. Dan denk ik: waarom?»
HUMO Om het af te leren: kunnen we veilig de zomer in?
VAN RANST «Mijn god! Ik krijg een flashback naar 2020. Wat een vraag! Ja, de concerten mogen doorgaan, en ja, de jeugdkampen mogen doorgaan, en je hoeft de dampkap niet per se op te zetten als er bezoek komt. Mocht dat veranderen, dan laat ik het HUMO vanzelfsprekend als eerste weten (lacht).»
