'Geen enkel menselijk lichaam kan zo'n hitte aan, zelfs niet dat van een superatleet'
Op zaterdag 27 juni beslissen Ludwine Desmet (67) en haar man Erik Aelvoet (73) wat eerder naar bed te gaan. In hun appartement in Oudenaarde, een triplex in een vrij nieuw gebouw, hebben ze de hele avond een Netflix-serie gebingd - iets Koreaans, daar houden ze wel van. Door vroeg te gaan slapen hoopt Ludwine de volgende dag te kunnen profiteren van de frisse ochtenduren. Al is 'fris' misschien niet het juiste woord: het land is dan al dagenlang in de ban van een intense hittegolf. Op vrijdag 26 juni, voorlopig de warmste dag van het jaar, was de temperatuur in Ukkel nog opgeklimmen tot een pittige 35,5 graden Celsius. De nacht had amper voor afkoeling gezorgd - de minimumtemperatuur was blijven steken op 23,9 graden - waarna het zaterdag weer zwoeterig warm werd, tot 33,8 graden.
LUDWINE DESMET «Als we vroeg gaan slapen, kunnen we morgenochtend misschien toch even naar buiten, dacht ik. Zelfs al is het maar het blokje om.»
HUMO Door de hitte zaten jullie al dagen aan jullie appartement gekluisterd.
LUDWINE «Erik en ik durfden niet naar buiten te gaan. Door alle waarschuwingen hadden we nog tegen elkaar gezegd: er zit wat aan te komen en nu het thuis al zo'n broeikas is, zullen we moeten oppassen.
»Op dinsdag 23 juni hadden we boodschappen gedaan en alles in huis gehaald om ons te verschansen tegen de hitte: flessen water, ingrediënten voor koude, licht verteerbare pastaschotels... We waren op-en-top voorbereid. We hadden onze lichtste kleren klaargelegd. Ik sliep al langer in de woonkamer, omdat ik niet meer zo makkelijk de trap op kan. Erik sliep normaal boven, maar tijdens de hittegolf sliep hij ook beneden, waar het zo'n 32 graden was - toch iets koeler dan de 34 graden in de slaapkamer. Airco hebben we niet, alleen een ventilator. 's Avonds zetten we alle ramen en de voordeur open, zoals werd aangeraden, maar het koelde binnen amper af.»
HUMO Er zouden een paar hitte-records sneuvelen, werd voorspeld.
LUDWINE «Voor die donderdag hadden ze al 35 graden aangekondigd. Toen heb ik Erik voorgesteld om naar het shoppingcenter te gaan. Dan konden we de hele dag in de koelte zitten. Maar we hebben geen airco in de auto en hij wilde niet in die oververhitte wagen gaan zitten.»
HUMO Keek hij op tegen de warmte?
LUDWINE «Enorm. Twee jaar geleden hadden we nog een grote reis gemaakt, naar Turkije. Hij heeft er echt afgezien: we zijn die hoge temperaturen immers niet gewoon.»
ELKE AELVOET (dochter) «Papa kon niet zwemmen en was allergisch voor chloor, dus vond hij moeilijk verkoeling. Hij heeft die hele vakantie aan de rand van het zwembad doorgebracht, onder een vernevelaar.»
HUMO Was hij doorgaans wel nog goed te zijn?
LUDWINE «Ja. Zelf ben ik hart-patiënt: ik heb een pacemaker. Erik verkeerde in veel betere gezondheid. Hij was net nog op controle gegaan bij de cardioloog: met zijn hart was niets mis.»
ELKE «We zeiden het dikwijls: mama veroudert, papa precies niet. De leeftijdskloof tussen hen - hij was 73 en 5 jaar ouder dan mama - leek met de jaren kleiner te worden.»
LUDWINE «Alles deed hij nog: koken, de boodschappen, alle administratieve rompslomp... En intussen genoten we van ons pensioen. We deden samen graag een terrasje.»
HUMO Naarmate de hittegolf vorderde, kreeg hij meer last.
LUDWINE «Die vrijdag vond ik dat hij er bleek uitzag. Normaal was hij een heel alerte en intelligente man, maar nu leek hij verstrooid. Als hij opstond, wankelde hij een beetje. Hij wilde ook niet meer eten. Ik vertrouwde het niet en wilde de huisarts laten langskomen, maar Erik reageerde gepikeerd. Hij vond dat ik overdreef. 'Het gaat wel,' zei hij. Punt.
»Hij kloeg wel over de warmte en vroeg me voortdurend om natte handdoeken. Die legde hij op z'n hoofd en in z'n nek. Zo zat hij in de zetel, druppend van de nattigheid. Maar die nacht is het pas echt fout gegaan.»
HUMO Wat is er gebeurd?
LUDWINE «Ik sliep in onze drie-zit, hij lag naast me in zijn relax. Hij had voor het slapengaan nog een glas water gedronken - we hebben zo'n Amerikaanse koelkast, waar je je glas onder kunt schuiven voor water en ijsblokjes. We waren allebei goed gehydrateerd. Ik dacht nog: eigenlijk valt het allemaal wel mee. Zo zijn we in slaap gevallen.
»Midden in de nacht voelde ik opeens een zware druk op mijn borst. Eerst dacht ik dat mijn pacemaker het had begeven, maar toen zag ik dat het mijn man was. Hij lag met zijn hoofd op mijn borstkas. Waarschijnlijk had hij willen opstaan en is hij op mij gevallen.»
HUMO Was hij nog bij bewustzijn?
LUDWINE «Ja. Ik kon nog met hem praten, maar veel kwam er niet uit. Hij zei alleen: 'Ik heb het te warm.' Opstaan lukte niet: dan zakte hij in elkaar. Omdat hij op me lag, heb ik nog allerlei manoeuvres moeten uithalen om mijn telefoon te kunnen pakken en de hulpdiensten te bellen. Achteraf las**
'In de kranten las je over de warmste nacht ooit. Het klonk bijna spannend. Ze hadden beter geschreven: het wordt de dodelijkste nacht ooit'
ik in de krant dat de wachttijden bij 112 die nacht lang opliepen, maar nadat de telefoon één keer was overgegaan, had ik al iemand aan de lijn. We wonen ook vlak bij het ziekenhuis. Ik hoorde de ambulance al naderen, terwijl de operator nog met me aan het praten was.
HUMO Wat was het eerste dat de hulpverleners deden?
LUDWINE «Ze hebben me onmiddellijk naar beneden gestuurd om op de MUG te wachten. Intussen legden ze Erik aan een infuus.»
ELKE «Pas om 6 uur 's ochtends zag ik het bericht dat mama's nachts had gestuurd: 'Papa deze nacht weggevoerd. Hitteberoerte. 42,3 graden.'»
OP IJS GELED
LUDWINE «Ze hebben Erik meegenomen. Tegen mij zeiden ze dat ik beter thuisbleef. Dat weekend waren het net bierfeesten in Oudenaarde en het was alle hens aan dek op de spoed.
»'s Ochtends heb ik meteen gebeld. Ze zeiden dat hij erg in de war en geagiteerd was. Op de intensivecareafdeling hebben ze hem dan in een kunstmatige coma gebracht en zijn lichaamstemperatuur proberen te verlagen met ijs.»
ELKE «Telkens kwam er meer ijs bij. Een normaal lichaam raakt dan onderkoeld, maar papa's temperatuur bleef boven de 40 graden. Dokters legden ons uit dat zijn brein nog altijd dacht dat het in een hittegolf zat, ook al bevond zijn lichaam zich in die frisse kamer.»
HUMO Begrepen jullie wat er aan het gebeuren was?
ELKE «Eerst leek de arts niet al te erg gealarmeerd. Hij sprak over een lichte coma, waaruit papa nog zou ontwaken. We waren ongerust, maar niet in paniek. Niks leek er toen op te wijzen dat we hem die dag zouden verliezen.»
LUDWINE «Zijn lichaam was sterk, het raakte gewoon niet meer afgekoeld.»
ELKE «Later zei de arts: 'Dit is de eerste keer dat ik een patiënt zo slecht zie afkoelen.' Pas zondagavond is zijn temperatuur gezakt tot 39,9 graden, maar tegen die tijd waren zijn organen al één voor één aan het uitvallen.»
LUDWINE «Hij kreeg twee hartinfarcten en is twee keer gedefibrilleerd. Na zijn hart begonnen ook zijn nieren te falen. Na de middag kwam de verpleging zeggen dat we de bezoekuren niet hoefden te respecteren, dat we gerust langer bij hem mochten blijven. Toen begon het ons te dagen: dit komt misschien niet goed.»
ELKE «In de namiddag begon hij te bloeden uit zijn mond en neus, een teken dat de lever begint te falen. Alles hebben ze geprobeerd. Ze hebben zelfs nog een extra ventilator in de kamer gezet.»
LUDWINE «We kunnen de dokters niks verwijten. Ze zijn ook altijd eerlijk geweest. Toen duidelijk werd dat zijn toestand niet zou verbeteren, legde een intensivist ons uit dat er drie mogelijkheden waren: hem blijven beademeren, al kwam dat neer op leven als een plant; de bloeddrukondersteuning afbouwen en hem langzaam laten wegglijden; of kiezen voor een actievere vorm van euthanasie. Dat laatste raadde hij af: het was allemaal al zo snel gegaan.»
ELKE «We hebben voor de tweede optie gekozen.»
LUDWINE «Erik is weggeleden, terwijl we rond hem zaten en hem vasthielden. Hij is gestorven op zondag 28 juni, in het weekend waarvan we intussen weten dat er meer doden zijn gevallen dan tijdens de twee dodelijkste weekends van de covidpandemie.»
BLOEDHETE STEENWEG
Op vrijdag 26 juni begint Sam Proesmans (38), spoedarts bij het Antwerpse ZAS, om 20 uur aan een twaalf uur durende shift.
SAM PROESMANS «Een half uur nadat mijn shift begon, werd ik met de MUG opgeroepen naar de Sint-Bernardsesteenweg in Hoboken. Het is één van de armste wijken van Antwerpen, één en al grijs beton en geen boom te bespeuren. Daardoor kan de gevoelstemperatuur er tijdens een hittegolf oplopen tot wel 50 à 60 graden. Daar, aan een bushalte, moest ik een dame van 66 van straat plukken. Ze had een lichaamstemperatuur van 40,5 graden. Haar bus was niet komen opdagen, waardoor ze drie kwartier in de vlakke zon had gestaan.»
HUMO Wat is dan het eerste wat je doet?
PROESMANS «Kleren uittrekken, de airco in de ambulance op maximum zetten en haar zo snel mogelijk in het ziekenhuis krijgen, waar ze haar kunnen afkoelen met ijs. Ik heb haar wel ter plekke moeten intuberen: ze was longpatiënte en ademde moeilijk. Uiteindelijk is ze erdoor gekomen, maar voor mij vormde die vrouw op de bloedhete steenweg een sprekend voorbeeld van de hittegolf: ik ben die dag niemand uit een groene tuin in Hove moeten gaan plukken.»
De artsenpraktijk van Geneeskunde voor het Volk waar Barbara Franck (38) werkt, ligt in datzelfde hete Hoboken. Net tijdens het warmste weekend van het jaar stond het jaarlijkse praktijkfeest gepland.
BARBARA FRANCK «Daar was wat paniek rond. Is zo'n feest wel veilig midden in een hittegolf? We hebben het uiteindelijk laten doorgaan, maar met aangepast programma: we zijn later begonnen, het springkasteel en het glaasje bubbels hebben we geschrapt wegens te gevaarlijk in de hitte. Maar eigenlijk was het op ons feest onder de bomen veel aangenamer dan op veel andere plekken in de gemeente.
Zeker voor onze patiënten: velen wonen in kleine appartementjes in oude woontorens, waar de temperatuur kan oplopen tot 38 graden.»
HUMO Hield je je patiënten extra in de gaten tijdens de hittegolf?
FRANCK «Andere praktijken van Geneeskunde voor het Volk zijn hun kwetsbare patiënten zelf beginnen te bellen: 'Alles oké?' In de volgende hittegolf gaan wij dat ook doen, omdat we toch geschrokken zijn. Wat er eind juni is gebeurd, hebben we onvoldoende zien aankomen.»
HUMO Zijn jullie patiënten verloren door de hitte?
FRANCK «Helaas wel. Op 30 juni, net na het hete weekend, ging ik langs bij een koppel tachtigers. Ik vond de vrouw compleet onderuitgezakt in de zetel. Ze was heel verward. Ik heb meteen haar parameters genomen: haar hartslag was heel hoog, de zuurstofsaturatie in haar bloed heel laag. De week voordien had onze arts in opleiding haar nog onderzocht. Ze was wat verkouden, maar niets wees erop dat ze snel zou sterven.
»Toen ik die dag hun woning binnenkwam, merkte ik dat het er broeierig warm was. Er was geen zuchtje tocht en de hitte zat er in de muren. Ik heb meteen de ziekenwagen gebeld. Op dat moment koesterde ik nog hoop dat ze erdoor zou komen. Die dinsdag is ze opgenomen en de maandag erop is ze gestorven. Ze hebben wel nog geprobeerd haar toestand te stabiliseren, maar uiteindelijk hebben ze de beademing moeten stopzetten. De hitte heeft haar op snelheid gepakt, en haar familie evenzeer: dat ze haar op die manier zijn verloren, doet me echt pijn.**
»Een andere patiënte hebben we ternauwernood kunnen redden. Ze is 82 en haar man is net overleden. Toen de vrouw eind juni de deur niet open deed voor Naima, onze zorgkundige, werd die ongerust. Binnen vond ze haar op bed in een bloedhete slaapkamer, in een plas urine. Ze had daar waarschijnlijk al enkele dagen gelegen en niet de reflex gehad om te drinken. Naima heeft haar nog gewassen voor de ambulance haar meenam: ze voelde als een vodje. Als Naima een paar uur later was langsgegaan, was ze zeker overleden.»
OVERAL ZWETEN
Ook spoedarts Sam Proesmans kwam tijdens zijn shift bij de MUG bij mensen voor wie geen hulp meer kon baten.
PROESMANS «Ik heb de statistieken van de overlaste dat weekend aan den lijve onderzonden: ik heb nog nooit zoveel doden vastgesteld op 12 uur tijd. Binnen het uur ben ik het overlijden van drie mensen moeten gaan vaststellen. Meestal valt de doodsoorzaak snel te achterhalen - hartinfarct, geen reanimatie meer mogelijk - maar nu was dat niet zo makkelijk. Het waren drie mensen zonder ernstige onderliggende aandoeningen, dood aangetroffen in hun bed. Maar ze lagen wel alle drie in een kamer in de stad waar de temperatuur 30 graden of meer bedroeg.»
HUMO Heb je een blik kunnen werpen op de thermostaat?
PROESMANS «Dat niet, maar het was overal zweten. Ik had mijn fluorescerende MUG-broek opgetrokken tot boven mijn knieën. Het was die nacht amper afgekoeld en overal waar we binnenkwamen, sloeg de hitte ons in het gezicht.
»Vaak waren de families zo ontredderd dat ze niet in staat waren de begrafenisondernemer te bellen. Ik heb dan maar zelf gebeld: u moet in die straat een lichaam gaan ophalen, 300 meter verder ligt nog iemand, en 500 meter daarvandaan is er een derde. Achteraf hoorden we dat ook de begrafenisondernemers dat weekend twee à drie keer meer moesten rondrijden dan gewoonlijk.»**
HUMO Wat doet hitte precies met een menselijk lichaam?
PROESMANS «Uit de les fysica heb ik altijd onthouden dat een naakt mensenlichaam zich het prettigst voelt bij een omgevingstemperatuur van 27 graden en een luchtvochtigheid van ongeveer 50 procent. Bij elke graad meer zal je lichaam moeite moeten doen om af te koelen: door sneller te ademen, te zweten en bloed naar je huid te sturen. Op een gegeven moment zal je lichaam het niet meer kunnen bolwerken en loopt je kerntemperatuur op. Bij een lichaamstemperatuur van 39 graden voel je je al compleet miserabel, maar vanaf 41 graden treedt er ook orgaanschade op. Vanaf 42 graden krijgt je brein kortsluiting en krijg je convulsies, te vergelijken met stuipen bij kleine kinderen met hoge koorts. Als je op dat moment niet actief ingrijpt, stopt het gewoon.»
HUMO Hoe dodelijk is een hitteberoerte?
PROESMANS «Dat niet, maar het is dat één op de twee patiënten met een hitteberoerte uiteindelijk overlijdt. Zelfs na een paar dagen op intensieve zorgen kan er nog multi-orgaanfalen optreden. Patiënten die het overleven wacht vaak een lang revalidatietraject.»
DIKKE TRUI
'Een trappenhuis'. Zo omschrijft Annick Norré (52) haar ouderlijk woonhuis. Het is een huis zoals er in Vlaanderen talloze staan: een ben-etage met de garage op de benedenverdieping, het woongedeelte op de eerste verdieping en daarboven de slaapkamers, onder een plat, zwart dak. Op het ogenblik van ons gesprek wijst de thermostaat in de woonkamer 29 graden aan, maar in de laatste week van juni liep de temperatuur hier op tot bijna 40 graden. Annicks moeder, Francine (76), die sinds de dood van haar man in maart alleen woonde, probeerde zo goed en zo kwaad mogelijk de hitte buiten te houden.
ANNICK NORRÉ «Aan de straatkant hield ze de gordijnen gesloten en de rolluiken aan de tuinkant zaten pootdicht, maar veel verschil maakte dat niet. In de living was het warm, in de slaapkamers was het ronduit broeierig.»
Echt aangepast aan de nieuwe klimaattijden is dit huis niet.
'Ik heb zelf de begrafenisondernemer gebeld: in die straat moet u een lichaam ophalen, 300 meter verder nog één en 500 meter daarvandaan nóg één'
HUMO Echt aangepast aan de nieuwe klimaattijden is dit huis niet.
ANNICK «Nee. Mijn ouders hebben het in 1981 gekocht. Er zit dubbele beglazing in de ramen, maar veel meer isolatie is er niet. »Mijn papa is overleden na een ongelukkige val. De hulpdiensten hebben hem onderaan de tuintrap gevonden, in een grote plas bloed. Hij was 78.»
HUMO Na zijn dood wilde je moeder hier blijven wonen, ook al was ze niet meer zo goed te been.
ANNICK «Vijf jaar geleden had ze een herseninfarct gekregen en sindsdien was ze minder mobiel. Natuurlijk was de dood van mijn vader een klap. ‘Ik weet niet of ik hier ooit aan zal wennen,’ zei ze. Logisch: ze waren 58 jaar samen. Maar ondanks die rouw was ze, voor iemand van 76, mentaal nog goed.
»Van een woonzorgcentrum wilde ze niks weten. Ik wilde haar wensen respecteren, maar dan moest ze wel alle hulp toelaten. Dat deed ze ook: om de twee dagen kwam de traiteur een maaltijd brengen. Familiehulp kwam elke vrijdag langs, en twee keer per week kwam de thuisverpleegster. Er was best veel sociale controle.
»Ik probeerde zelf ook zo vaak ik kon langs te komen en elke dag belde ik haar twee of drie keer, 's ochtends altijd tegen halfelf.»
HUMO Had je mama veel last van de extreme temperaturen?
ANNICK «Ze zag er wel van af. Als ik binnenkwam, vroeg ik altijd: ‘Mama, gaat het?’ ‘Het gaat,’ zei ze dan. Zo waren mijn ouders: ze wilden me nooit verontrusten. Ze behoorden nog tot de generatie die zich koste wat kost kranig hield.
»Op donderdag 25 juni klonk ze raar aan de telefoon. Er zat geen kracht in haar stem. Ik heb mijn baas gevraagd of ik vroeger mocht stoppen om langs te gaan. Toen ik binnenkwam, zat ze voorovergebogen in de zetel, met haar armen bungelend tussen haar benen. Ik vroeg of ik de dokter moest bellen, maar dat wilde ze niet. Ondanks de hitte had ze een dikke trui aan. Waarschijnlijk had ze geprobeerd die uit te trekken, maar was dat niet gelukt.
»Ik heb meteen die trui uitgetrokken en met koude washandjes haar rug en gezicht natgemaakt. Ik heb de ventilator wat dichter bij haar gezet, ervoor gezorgd dat ze dronk en nog een extra flesje water bij haar gezet. ‘Goed drinken, hè,’ zei ik. ‘Jaja,’ antwoordde ze dan.
»Om halfvijf heb ik haar nog eens gebeld en toen klonk ze beter. Ik was gerustgesteld. Ik had afgesproken dat ik de volgende dag opnieuw zou binnenspringen, maar toen ik haar die ochtend om halfeelf belde, nam ze niet op. Na de zoveelste keer bellen zonder antwoord ben ik in paniek geschoten. Ik ben meteen in mijn auto gesprongen. Zodra ik de voordeur binnenkwam, ben ik beginnen te roepen: ‘Mama!’ Geen antwoord. Ik ben naar boven gespuurt en heb haar gevonden op bed. Ze lag niet met haar hoofd op het kussen, maar dwars over het bed, in foetushouding. Haar ogen en lippen hield ze stijf dichtgeknepen.»
HUMO Weet je hoe warm het was in de kamer?
ANNICK «De exacte temperatuur weet ik niet, maar het voelde er als een oven. Na een paar minuten droop ik al van het zweet.
»Ik heb direct de ambulance gebeld. Ze gaven me instructies, maar die eerste seconden blokkeerde ik volledig. Het trauma van mijn vader in die plas bloed zat nog vers in mijn geheugen. Uiteindelijk begon ik aan haar arm te schudden: ‘Mama, word wakker!’ Maar wakker werd ze niet. Ik ben naar beneden gelopen en bij de buren gaan aanbellen. De buurvrouw is mee naar boven gekomen, maar we stonden allebei als bevoren. Ik wist niet: is ze door oververhitting in coma geraakt? Is ze overleden? De mensen van de MUG zijn 20 minuten met haar bezig geweest, terwijl ik met de buurvrouw op straat stond te wachten. Toen kwamen ze zeggen dat ze niks meer konden doen.»
HUMO Heb je later van de ambulanciers nog een uitleg gekregen?
ANNICK «Ze zeiden dat ze waarschijnlijk hart- of orgaanfalen heeft gekregen door uitdroging. De huisdokter heeft me later uitgelegd dat de hitte ervoor zorgt dat je bloedvaten uitzetten, waardoor je hart harder moet werken. Waarschijnlijk heeft mama’s verzwakte hart het gewoon begeven.
»Toen ik na haar overlijden de koelkast ging opruimen, zag ik de schotel van de traiteur onaangeroerd staan. Eten heeft ze die laatste dagen niet meer gedaan, maar dat had ze me niet verteld. Als ik bij haar was, dronk ze wel. Maar waarschijnlijk niet genoeg, hoeveel flesjes water ik ook voor haar klaarzette.
»Ik kan het nog altijd niet goed vatten. Ik kan de dood van mijn vader amper vatten, maar dat vier maanden later de hitte mijn moeder ook zou komen halen, daar kan mijn hoofd nog niet bij.»
HUMO Beschouw je je mama als één van de hittedoden?
ANNICK «Absoluut. Als die hittegolf er niet was geweest, dan was ze er nu nog (begint te huilen).»
HUMO Voel je je in de steek gelaten door de overheid?
ANNICK «Toch een beetje. We weten nu al jaren dat de aarde aan het opwarmen is. Minister Depraetere belooft nu premies voor airco’s. Had die maatregel niet veel vroeger moeten komen? Ik heb het gevoel dat de urgentie van de zaak te laat is doorgedrongen. Iedereen had die week wel de mond vol van goede raad – drink veel, hou de ramen dicht – maar de ernst van de situatie was niet echt duidelijk. In de kranten las je over de warmste nacht ooit. Het klonk bijna spannend. Misschien hadden ze beter geschreven: het wordt de dodelijkste nacht ooit. Dat hebben we achteraf pas ingezien.»
ONMACHT EN ONGELOOF
Meer dan boosheid overheerst bij Ludwine en Elke een gevoel van onmacht.
ELKE «Zonder die hittegolf had papa hier nu aan tafel gezeten. Hij is uit het leven wegge-maaid.»
LUDWINE «Zo voelt het echt: als of hij is omvergereden in een vreselijk accident. Hoe het nu is uitgedraaid, dat zou hij zelf nooit geloofd hebben. Ik heb de onmacht en het ongeloof in zijn ogen gezien, toen hij op de grond lag en we op de hulpdiensten wachtten.»
HUMO Had de overheid proactiever moeten optreden?
LUDWINE «Wat hadden ze kunnen doen, op zo’n korte termijn? Elk huis van een airco voorzien? Dat gaat toch niet.»
ELKE «Tijdens de hittegolf waren we nog op bezoek bij een familielid van 93 in een woonzorgcentrum. Het was daar ontzettend warm. Als ze daar, bij die kwetsbare mensen, nog geen airco kunnen voorzien...»
LUDWINE «De dag na Erik is een goede kameraad overleden. De doodsoorzaak was dezelfde: hartfalen door de hitte. Een andere kennis: hetzelfde verhaal. Hij moet op dezelfde dag als mijn man zijn overleden, maar ze hebben hem pas na een paar dagen gevonden. Dat zijn al drie overledens, in één vriendenkring.»
HUMO Het aantal hittegolven zal alleen maar toenemen. Zijn we voorbereid op de toekomst?
LUDWINE «Nee. Jill Peeters waarsuwt al jaren voor de gevolgen van de klimaatverandering. Er moet iets gebeuren, maar we blijven het uitstellen.
Ik herinner me nog de befaamde hittezomer van 1976. Ik was toen 15 en ben in de Ardennen op de ziekenboeg beland met een zonslag. Maar dit zijn toch andere toestanden.»
ELKE «Zelf ben ik leerkracht. Ook onze schoolgebouwen zijn totaal niet aangepast aan deze temperaturen.»
HUMO Denken jullie erover na om nu een airco in huis te halen?
LUDWINE «Wie weet. Misschien verkoop ik ons appartement en koop ik iets kleiners, zonder trappen en mét airco.
»Ik troost me met de gedachte dat ik bij Erik was toen hij stierf. Als hij die nacht boven was gaan slapen, had ik hem de volgende dag waarschijnlijk dood in bed gevonden. Ik heb vrede met hoe het nu is gelopen. Op het eind hebben we hem nog kunnen geruststellen: je mag loslaten, je hoeft niet af te zien.»
WAKKER GESCHUD
Nu de hittedoden zijn geteld, blijft Barbara met een knagend gevoel achter.
FRANCK «Wat er is gebeurd eind juni, doet me erg denken aan covidtijden. Onder mijn collega’s heerst vooral ongeloof: amai, wat was dát?!
»Hadden we onze kwetsbaarste patiënten preventief uit hun huis moeten halen? Ik weet het niet. Maar het advies dat nu werd gegeven – ‘Blijf binnen’ – was ontoereikend. Binnenblijven helpt alleen als je woning bestand is tegen de hitte.»
Volgens Sam Proesmans hebben de ziekenhuizen wel hun les geleerd. Ze zetten zich al schrap voor de komende hittegolven.
PROESMANS «Het is niet dat we nu massaal ijsbaden hebben klaarstaan, maar we zijn wel beter voorbereid. Vroeger zagen we amper hitteberoertes. Nu zagen we er plots tien op één weekend. Eerst twijfelden we nog: komt die verhoogde temperatuur door koorts? Is er een infectie? Nu gaan we mensen bij de minste twijfel afkoelen. We zijn wakker geschud in een nieuwe realiteit.»
HUMO De alarmbellen zijn eindelijk afgegaan?
PROESMANS «Dat gevoel heb ik wel. Ik ben blij dat het momentum er is, het is alleen jammer dat dit perfect te voorspellen was.»
HUMO Jij waarschuwde er al een tijd voor. In 2023 schreef je het al in je boek ‘Wat maakt het uit?’: ‘De klimaatcrisis wordt dé gezondheidscrisis van de 21ste eeuw.’
PROESMANS «Ik was lang niet de enige, maar het klopt: we hebben staan roepen in de woestijn. Ik ben er niet rancuneus over, maar laat ons dan nu wel aan de slag gaan.»
HUMO ‘We hebben een marshallplan nodig,’ zei je in ‘Terzake’.
PROESMANS «We zullen onze samenleving fundamenteel moeten herinrichten. Ons gedrag zal mee moeten veranderen. Tijdens de hittegolf heb ik op de spoedafdeling bouwvakkers van 30 of 35 jaar zien binnenkomen, die waren blijven doorwerken in de hitte. Bouwvakkers in Spanje denken er niet aan om tussen 12 en 16 uur te werken. Geen enkel menselijk lichaam kan die hoge temperaturen aan, zelfs geen superatleet of olympiër.
»We zullen ook onze leefomgeving moeten herdenken. Dat kost geld, maar kleine ingrepen, zoals schaduwdoeken of het ontharden van parkeerplaatsen, kunnen al veel doen. Het geld dat een gemeente nu gebruikt om bakken azalea’s op het plein te onderhouden, kunnen ze beter gebruiken om de grond onder die bak uit te breken en er een boom te planten.»
HUMO Moeten we niet massaal airco’s installeren?
PROESMANS «Het is én-én. Men lacht nu met de aircobon van Depraetere en natuurlijk is dat kortzichtig en op zich geen goed beleid. Maar er zullen wel airco’s moeten komen op de plaatsen waar de zwaksten aanwezig zijn. We hebben het nu aan den lijve ondervonden: een patiënt verzorgen in een kamer waar het 38 graden is, dat gaat niet.
»Het klinkt als een boutade, maar je postcode bepaalt meer je gezondheid dan je genetische code. CERAC (Centrum voor Risicoanalyse van Klimaatverandering) publiceerde begin dit jaar een rapport over onze weerbaarheid tegen hitte en de maatregelen die nodig zijn. De conclusie was: hitte wordt dé uitdaging voor de komende jaren. Ik heb toen de profetische woorden gesproken: dit gaat meer sterfte geven dan covid. Zeven maanden later tellen we onze hittedoden en blijkt dat helaas al werkelijkheid. De zorg stond in rep en roer. Laat ons er alsjeblieft werk van maken.»
