Ik spreek de in Vlaanderen aangespoelde Nederlander in eetcafé L’Entrepôt du Congo, een voormalig pakhuis waar geïmporteerde goederen zich thuis zouden moeten voelen. Het is één dag voor de zomer, maar Van der Wal heeft daarop al een voorschot genomen in de vorm van een zomerse outfit: sandalen, een losse broek en een luchtig T-shirt. Daardoor heb ik een onbelemmerd zicht op zijn lichaam, en laat dat nu nét zijn waar ik het met hem over wil hebben.
HUMO Dag Jan Jaap, ben je tevreden over je lichaam?
VAN DER WAL «Ja, ik ben wel tevreden. Al besef ik dat ik het daar nooit van heb moeten hebben. Ik ben een man van het woord. Maar het is wel lekker, zeker op een podium, als dat lichaam een beet je mee wil.»
HUMO Is stand-upcomedy fysiek uitdagend?
VAN DER WAL «Je staat anderhalf uur met een microfoon in de hand, qua inspanning valt dat dus wel mee. Ik ben ook geen druktemaker op het toneel. Ik heb intussen wel gemerkt dat één been, laten we het mijn standbeen noemen, na dertig jaar stand-upcomedy sterker is dan het andere, omdat ik er vaker op rust tijdens een show. Een comedian heeft met andere woorden een stand-upbeen en een lui been, net zoals de slagarm bij een tennisser groter en gespierder is dan de andere arm.
»Wat ook fijn is, is voelen hoe een show na een tijdje echt in je lijf zit. Als je veel avonden op rij speelt, merk je hoe je lichaam na verloop van tijd op het juiste moment naar links zwenkt of een loopje naar rechts doet. Je hoeft niet meer na te denken, je lichaam neemt het over en alles gaat vanzelf.»
HUMO Het was je misschien zelf nog niet opgevallen, maar je hebt een hazenlip of schisis. Welke term verkies je zelf?
VAN DER WAL «Ik heb nooit moeite gehad met het woord hazenlip, dat is wellicht het meest gangbare. Medici hebben het dan weer liever over schisis, heb ik gemerkt.»
HUMO Wat houdt het juist in?
VAN DER WAL «Het komt erop neer dat de verbinding tussen het verhemelte naar de neusholte bij je geboorte niet dichtgegroeid is. Dat heeft gevolgen voor zowat het hele gebied daarrond. Je spraakspieren liggen niet goed. Het beïnvloedt de manier waarop je tanden groeien. Je kaak ook. Bij mij kon je in dat gat bij wijze van spreken de loop van een geweer zetten (lacht).»
HUMO Is er een aanwijsbare oorzaak voor, of trek je gewoon een lotje uit de loterij?
VAN DER WAL «Het is een lotje uit de loterij, maar in mijn situatie valt het terug te voeren op verkeerde medicatie die mijn moeder ooit voor haar epilepsie heeft gekregen.»
HUMO Wat voor behandelingen heb je ervoor ondergaan als kind?
VAN DER WAL «Ik ben voor mijn 12de een negental keer geopereerd. Zowat elk jaar lag ik wel tien dagen in het ziekenhuis. De theorie daarachter is dat een kind groeit, en dat het beter is om het parallel aan die groei te behandelen.
»Het eerste jaar wordt je verhemelte bijvoorbeeld dichtgemaakt, daarna werken ze aan je neus of gebit. De laatste twee operaties vond ik het meest ingrijpend. Toen werd er een stuk bot uit mijn heup gehaald en in mijn kaak gezet, en bij de allerlaatste operatie hebben ze een stuk van mijn onderlip naar mijn bovenlip verplaatst.»
HUMO Hoe is het voor een kind om elk jaar zo’n ingrijpende operaties te ondergaan?
VAN DER WAL «Tja, het was wel een redelijk spartaans gebeuren. Het speelt zich in je gezicht af. Je krijgt littekens. Je mag die wondes ook niet aanraken, wat best moeilijk is voor een kind. Ik heb daarom bij momenten ook vastgebonden gelegen.»
HUMO Ik hoorde dat je mond op een bepaald moment dichtgenaaid werd?
VAN DER WAL «Bij de laatste operatie aan mijn lippen, ja. Dat moest natuurlijk hechten en toen heb ik een dag of zes met mijn mond dichtgenaaid gelegen. Er was alleen een miniem gaat je waardoor ik kon ademen en waarlangs ik vloeibaar voedsel binnen kreeg.»
HUMO Klinkt heftig.
VAN DER WAL «Ja, dat is het best wel. Hoe later in het traject, hoe meer pijn het doet. De artsen geven je steeds meer uitleg over wat ze zoal doen en je bewustzijn maakt de pijn om de één of andere reden intenser. Naarmate je ouder wordt, ga je ook steeds meer belang hechten aan hoe je eruitziet. Dan loop je’s ochtends naar de spiegel, en denk je: o God, als dat maar goed komt.»
HUMO Zijn dat trauma’s?
VAN DER WAL «Ik denk wel dat het trauma’s zijn, ja. Het kan niet anders dan dat dat ergens in mijn lichaam opgeslagen ligt. Maar ik heb daar vrij snel mee leren leven.»
HUMO Hoe stonden je ouders in dat verhaal?
VAN DER WAL «Die waren natuurlijk geschrokken. We spreken over het jaar 1979, en er waren nog geen echo’s of andere manieren waarop ze het al voor de geboorte hadden kunnen vaststellen.
»Vermoedelijk was er dus even paniek, maar dan zijn ze met een het traject aangegaan. Waar ik heel dankbaar voor ben, is dat ze me vrij snel naar de logopedist hebben gestuurd om goed te leren spreken. Want door de jaren heen kom je natuurlijk mensen tegen met dezelfde handicap en het valt me altijd op hoe belangrijk dat is. Als je daar niet op inzet, is de kans groot dat je timide wordt. En voor je het weet, beland je op een glijdende schaal richting eenzaamheid.»
HUMO In je show ‘Mijn vlakke land’ lees je een aantal wenskaarten voor die je ouders bij je geboorte kregen. Eén vrouw schreef: ‘Nou, gelukkig heeft hij wél de juiste lengte en het juiste gewicht.’ Was dat een authentiek kaartje?
VAN DER WAL «Ja, hoor. Tja, wat schrijf je op een kaartje naar iemand die zoiets aan de hand heeft? Tegenwoordig heb je voorgedrukte kaartjes, maar toen moesten mensen het zelf verzinnen. Die buurvrouw kwam daarop uit. Er waren er ook nogal wat die God aanriepen. Dat mijn ouders maar veel vertrouwen in God moesten hebben, dat soort dingen (lacht).»
VERJAARDAGSTAART
HUMO Is je carrière als comedian een rechtstreeks gevolg van je schisis, denk je?
VAN DER WAL «Ik denk wel dat je kunt zeggen dat mijn solocarrière daar begonnen is. Ik wist onbewust: ik ben op mezelf aangewezen en moet er het beste van zien te maken. Ik denk dat je er op de één of andere manier wel ‘solistisch’ van wordt. De eerste vier uur van mijn leven lag ik ook in een couveuse zonder mijn moeder, wat in die tijd blijkbaar heel normaal was. Ik denk dat het zaadje voor mijn comedy daar, in die couveuse, geplant is.»
HUMO Je hebt je ziekenhuisopnames ooit beschreven als je eerste performances. Hoe bedoel je dat juist?
VAN DER WAL «Mensen komen naar je kijken. In die ziekenhuiskamer moet je iets overwinnen. Je moet voorbij het punt waarop mensen denken: ‘Wat is hier aan de hand?’ Ik heb humor ontdekt als manier om voorbij dat punt te komen. Daarmee probeer je mensen gerust te stellen of aan te laten voelen: het komt wel goed. Met de jaren besef je dat je toch een beet je speciaal bent of zo. Kinderen komen op bezoek, ze komen je observeren. Dat heeft best iets spannends.»
‘Als tiener kreeg ik van een heel, héél mooi meisje te horen: ‘Mooie schoenen heb je, als je er nu maar een mooi hoofd bij had’’
HUMO Je staat in de spotlights.
VAN DER WAL «Een beet je wel, ja. Het heeft een showelement. In het laatste jaar van de lagere school moesten we onszelf tekenen, en ik tekende mijzelf dan met grote pleisters. Vanuit het idee: dat ben ik. Ik ben de jongen met de pleisters.»
HUMO Had je een standaardrepertoire aan grappen over je schisis om de mogelijke spanning errond weg te nemen?
VAN DER WAL «Als kind niet, nee. Maar in het begin van mijn carrière vond ik het wel handig om er een paar op zak te hebben. Je kunt er niet omheen dat mensen even aan die handicap blijven hangen als ze je voor de eerste keer zien. Dat kan best ongemakkelijk worden, dus moet je dat moment voor zijn. Vandaag is dat natuurlijk alweer anders, omdat ik al zo lang in beeld ben.»
HUMO Heb je een voorbeeld van een grap die je soms gebruikte?
VAN DER WAL «Zeker. Je weet: met een schisis kun je niet blazen. Dus toen ik 1 jaar werd, duurde het een half uur voor de kaars op de taart uitgeblazen was. Toen ik 3 werd, was de hele taart weg, maar waren de kaarsen nog aan. En toen ik 6 werd, kreeg ik een taart met elektrische lichtjes en trok mijn vader de stekker uit.»
HUMO (lacht) Is het een soort goochelact? In plaats van ‘de jongen met de schisis’ word je ‘de grappige jongen’?
VAN DER WAL «Ja. Al bleef ik natuurlijk de grappige jongen mét de schisis. Dat was trouwens heel interessant aan de tijd waarin ik met comedy begon. Het was eind jaren 90 en stand-upcomedy stelde nog niet veel voor. De jongens met wie ik bij Comedytrain (legendarisch comedycollectief, red.) optrad, hadden allemaal wel iets. Er zat een jongen bij die obees was, er was er één die stotterde, we hadden ook nog een homoseksueel – wat op zich niet zo bijzonder is, maar hij droeg een bivakmuts, wat het wél weer bijzonder maakte. Er was een Jood en een Marokkaan, Najib Amhali, en ik was de jongen met de hazenlip. We waren een soort rariteitenkabinet, of een rondreizend circus (lacht). Het mooie was dat ik me daar tegelijk heel bijzonder voelde, en ook weer heel gewoon, omdat we allemáál iets bijzonders hadden.»
HUMO Zegt dat iets over standupcomedy als fenomeen of over humor als copingmechanisme?
VAN DER WAL «Ik voelde in hun gezelschap dat er méér mensen waren die iets hebben moeten overwinnen om te belanden waar ze zijn beland. Zoals ik zei: stand-upcomedy stelde toen nog niets voor, en wij vertrokken heel erg vanuit onszelf. Vandaag zou je onpersoonlijke grappen door AI kunnen laten maken. Maar het proces om de pijn en trauma’s die je met je meedraagt om te zetten in humor, boots je niet zomaar na met AI. Er zit een noodzaak achter onze acts die de grappen sterker maakt, denk ik.»
HUMO Zoals het cliché wil: er is geen enkele comedian die in het leven geen pijn heeft ervaren.
VAN DER WAL «Nee, dat klopt. Je wordt het niet zomaar. De meesten hebben toch wel ergens een afslag gemist of een steekje loszitten.»
HUMO William Boeva’s eerste show ging vooral over zijn dwerggroei. Kamal Kharmach maakt regelmatig moppen over zijn gewicht. Ik snap waarom je het doet, want het is ook een manier om je in de markt te zetten. Maar moet je het blijven doen?
VAN DER WAL «Ik vind van niet. In Nederland ben ik er zelf op een gegeven moment mee gestopt. Ik dacht: ‘En nu gaan we dat echt nooit meer doen.’ Maar intussen merk je dat de tijdsgeest weer heel erg om authenticiteit en kwetsbaarheid draait.
»Een programma als ‘De slimste mens’ is ook best clichématig in het neerzetten van mensen – dat is er ook de kracht van –, dus daar passeert af en toe zo’n grap de revue. Maar ik denk dat ik iedere grap over mijn schisis nu wel zo’n beet je gemaakt heb.»
HUMO Het is mijn plaats niet om te oordelen over wat andere mensen doen, maar wanneer Kamal Kharmach wéér een mop over zijn gewicht maakt, denk ik wel: ‘Stop ermee. Heb respect voor jezelf.’
VAN DER WAL «Het is een dunne lijn tussen zelfspot en zelfkastijding. Ik hou zelf ook niet zo van het typetje van de loser op het toneel, dus ga ik mezelf niet zo neerzetten. Ik zal mezelf nooit lelijk noemen op een podium, want dat vind ik ook helemaal niet het geval. Het moet in balans zijn, en je moet er wél de controle over houden.»
HUMO Heeft je schisis ook een andere manier van denken, een soort buitenstaandersblik, bij je geïnstalleerd?
VAN DER WAL «Natuurlijk. Dat is vrijwel met een ontstaan. Je hebt littekens, dus ben je létterlijk getekend door het leven. Als je het dramatisch en groots wilt zeggen, kun je ook zeggen: het ergste heb je achter de rug. In wezen zijn de eerste uren van mijn leven heel bepalend geweest. Met alle kennis die ik nu heb over het belang van hechting en over hoe een babybrein werkt, denk ik: die eerste vier uur moeten uit pure doodsangst hebben bestaan. Dat kan haast niet anders. Wel, dat heb ik achter de rug. Dus: let’s go.»
HUMO Je haalt er kracht en optimisme uit?
VAN DER WAL «Ja. Kijk, ik ben geboren als iemand die achteraan de kudde zou moeten bengelen. Maar op een gegeven moment heb ik de keuze gemaakt om met de kudde mee te lopen, en uiteindelijk ben ik zelfs in de kopgroep beland. Eigenlijk is dat nog altijd de grootste strijd: dat er mensen zijn die dat niet trekken.»
HUMO Mensen die jou niet ‘toestaan’ in de kopgroep?
VAN DER WAL «Ja, je voelt dat er wel een vorm van acceptatie is rond handicaps. Maar tegelijk voel je ook dat mensen denken: ‘Het is nu ook weer niet de bedoeling dat jij voorop gaat lopen, want je blijft wél een kneus.’ Of: ‘Je mag meedoen, maar dan moet je niet te bijdehand worden.’ Het gebeurt niet veel meer, maar zeker in Nederland zijn dat af en toe nog de commentaren: ‘Hij is niet grappig, maar mag meedoen omdat de mensen hem zielig vinden, of omdat de makers er subsidies voor krijgen.’»
HUMO Vind je die aversie tegenover anders-zijn bij je medemens beangstigend?
VAN DER WAL «Ja, dat gebeurt trouwens onbewust, hoor, denk ik. Maar er is een reden waarom er vooral mooie vrouwen en mannen op televisie te zien zijn. In die zin heb ik ook altijd iets extra’s op tafel moeten leggen om erbij te horen.»
HUMO Je bent een alerte observator en een snelle denker. Komt dat ook door je schisis?
VAN DER WAL «Als je blind bent, ga je beter horen. Ik denk dat ik al heel vroeg een spier getraind heb waardoor ik sneller weet: dit is belangrijk, dit moet ik onthouden. Of: dit zou potentieel gevaar kunnen betekenen. Je moet leren om de situatie voor te zijn zodat je hem onder controle kunt houden, en dus train je een zekere alertheid.»
HUMO Heeft alertheid dan te maken met een gevoel van onveiligheid?
VAN DER WAL «Natuurlijk. Nu gaan we heel erg de psychologie in, maar ik denk dat dat te maken heeft met die eerste vier uur na mijn geboorte. Het gaat me niet nog een keer gebeuren dat ze me ergens neerleggen en ik niet weet wat ik moet doen. De spotlight is voor veel mensen de engste plek die er bestaat, maar ik ben eraan gewend. Ik lág al in een glazen kistje. Dus kijk maar naar mij.»
HUMO Je vertelde ooit een anekdote over een avond in een comedycafé met een groep comedians en niet-comedians. Er kwam iemand binnen met een gekke oorbel, en alleen de comedians hadden dat opgemerkt. Wat zegt dat?
VAN DER WAL «Dat comedians anders kijken. Dat wij dingen zien die anderen niet zien. Dat is ons talent. In principe ligt de humor voor het rapen, alleen zien de meeste mensen die niet. Comedians zíén het, nemen het vast en tonen het. Hoe vaak zit je niet in een comedyvoorstelling en denk je: maar natuurlijk! Hoe herkenbaarder, hoe luider de lach.»
HUMO Zorgt die andere blik ook wel eens voor moeilijkheden?
VAN DER WAL «Wel, mijn vrouw verwijt me soms dat ik een comedybrein heb, waarmee ze bedoelt dat ik soms als Mr. Bean redeneer. Wanneer die een kamer moet verven, denkt hij: wat als ik nu eens vuurwerk in een blik verf laat ontploffen? Het is een extreem voorbeeld, maar dat is hoe wij denken. En dan zijn we er nog eens steevast van overtuigd dat het echt een héle goede oplossing is.»
STAND-UPZAAD
HUMO Alsof één handicap nog niet genoeg is, Jan Jaap…
VAN DER WAL (onderbreekt) «Ben ik ook nog Nederlander.»
HUMO Ik wilde het eigenlijk hebben over je onvruchtbaarheid. Wat is er op dat vlak precies aan de hand? Zoals je in ‘Mijn vlakke land’ zegt: er is zaad…
VAN DER WAL «Er is zaad, aanzienlijk wat zelfs, maar het functioneert niet naar behoren en dat heeft het eigenlijk nooit gedaan. Ik kwam er rond mijn 20ste achter, toen ik een relatie had met iemand met een knoert van een kinderwens. Als man zijn we daar iets nonchalanter in dan vrouwen, vermoed ik, in de zin van…»
‘Misschien wordt mijn vrouw verliefd op de donor met wiens hulp mijn zoon verwekt is, biologisch gezien is het wel hun kind samen’
HUMO Neem maar?
VAN DER WAL (op de toon van een gulle weldoener) «‘Ga en neem mijn zaad! Geniet ervan!’ (lacht) Ik had wel al het sterke vermoeden dat ik onvruchtbaar was, en dat bleek ook toen ik me liet onderzoeken. Ik vond dat lang niet zo’n probleem. Ik wilde helemaal geen kinderen, dacht ik. Het kwam me zelfs van pas als voorbehoedsmiddel. Maar toen Eva en ik onze zoon Tove kregen via een zaaddonor, kwam ik erachter hoe groot mijn kinderwens al die tijd geweest was. Die was namelijk gi-gantisch.»
HUMO Je had die kinderwens diep in jezelf begraven?
VAN DER WAL «Ja. Door veel intensieve therapiesessies ben ik er nu achter dat mijn kinderwens veel groter was dan ik wilde toegeven. Ik heb mezelf op dat vlak lang voorgelogen. Onvruchtbaarheid knaagt aan je gevoel van mannelijkheid. Dat is heel ontwrichtend. Maar ik had natuurlijk mijn shows en mijn succes. Daar kon ik lang wél de bronstige aap uithangen.»
HUMO Valt de onvruchtbaarheid je zwaarder dan je schisis?
VAN DER WAL «Ik ben geboren zoals ik ben geboren, met schisis, en je zou kunnen zeggen: dat heb ik overwonnen. Maar onvruchtbaarheid valt niet te overwinnen. Je kunt geen pilletje nemen waardoor je plots wél vruchtbaar wordt. Ik heb me erbij neer te leggen, maar dat is makkelijker gezegd dan gedaan.
»Je maakt ook heel wat mee in dat hele proces om een kind te krijgen. Ik heb letterlijk met een buisje met het zaad van een andere man van de ene kamer naar de andere gelopen, waar mijn vrouw zich bevond. Dat is natuurlijk niet goed voor je eigenwaarde. Het knaagt aan je fundamenten.»
HUMO Je kunt het ook net sterk noemen.
VAN DER WAL «Je kunt daar iets romantisch van maken. Je kunt daar iets spiritueels van maken, dat heb ik ook echt wel gedaan, maar je kunt daar nooit iets biologisch of mannelijks van maken.»
HUMO De vraag is of die biologische factor essentieel is voor het vaderschap. Jouw vrouw heeft ooit getuigd dat zij het gevoel heeft dat jij je vaderschap puurder kunt beleven dan wanneer je de biologische vader zou zijn. Is daar iets van aan?
VAN DER WAL «Ja, natuurlijk. Biologie kan ook in de weg zitten. Als ik biologisch kinderen zou hebben, zouden zij bijvoorbeeld een grotere kans op schisis hebben, ik noem maar iets. Dat is nu niet het geval, dus in die zin zit het ook niet in de weg. Dan kun je je vaderschap op een andere manier invullen. Vrijer, met een wit blad. Maar biologisch gezien zal je gewoon nooit écht de vader zijn. Dat feit kun je niet uitwissen.»
HUMO Je hebt intussen negen jaar ervaring met het vaderschap. Wat weegt er volgens jou meer door: de genen of de dagelijkse zorg en liefde die je aan je kind geeft en het nest dat je bouwt?
VAN DER WAL «Dat valt moeilijk te zeggen. Tove is bijvoorbeeld een timide jongen. Ik ben dat nooit geweest. Maar op andere vlakken is het schattig hoe hij soms dingen van me overneemt. Als het straks bijvoorbeeld weer herfstiger wordt en hij verkouden raakt, zal hij op dezelfde manier sniffen als ik. Alleen heeft dat bij mij met mijn schisis te maken, en bij hem natuurlijk niet. Zo zijn er wel meer dingen die we delen.»
HUMO Als je niet de biologische vader bent, duurt het dan langer om te groeien in de vaderrol?
VAN DER WAL «Nee, toch niet. Toen we wisten dat Tove eraan kwam, wist ik met een: heel mijn leven komt nu in dienst hiervan te staan. Op dat vlak is er nooit enige afstand geweest die ik diende te overbruggen. Dat is voor mij exact hetzelfde als bij andere vaders. Het is wel zo dat toen hij geboren werd, met een keizersnede, de dokter tegen mij zei: ‘Je mag hem wel vasthouden.’
Toen had ik de reflex om te zeggen: ‘Nee, doen jullie maar, jullie zijn de artsen.’ Zijn leven moest beginnen met artsen die nagingen of alles goed was, vond ik. Dat moment duurde misschien maar een seconde, maar achteraf zie ik daar wel een angstreflex in. Maar de eerste avond heeft hij al op mijn buik geslapen, hoor. Vanaf dan is het gegaan zoals het hoort.»
HUMO Jullie zijn heel open tegenover Tove over het feit dat hij met de hulp van een donor verwekt is.
VAN DER WAL «Ja, hij weet helemaal hoe het zit. Hij weet voorlopig nog niet wie de donor is, maar wel dat hij wellicht ook halfbroertjes en halfzusjes heeft. Hoeveel dat er zijn en of die mensen ook contact willen, dat weten we allemaal nog niet.
»Ook zijn klasgenootjes zijn trouwens op de hoogte. Zijn beste vriendinnetje was laatst mee uit eten. We hadden het op een gegeven moment over de donor, en toen zei ze me geruststellend: ‘Ik denk dat Tove wel bij jou wil blijven.’ (lacht)»
HUMO Binnen drie jaar komen jullie de identiteit van de donor te weten. Dat is bij wet zo bepaald. Toont Tove daar enige nieuwsgierigheid naar?
VAN DER WAL «Hij is er totaal niet mee bezig. Hij weet dat hij daarin de volledige vrijheid krijgt van ons. Wat dus ook wil zeggen dat er een kans bestaat dat het hem niet interesseert. Maar wij vonden het belangrijk om het op deze manier te doen en er open over te zijn. Er zijn te veel verhalen van mensen die dat soort dingen pas op het sterfbed van hun ouders te horen krijgen, en dat lijkt me niet gezond.»
HUMO Ben je zelf nieuwsgierig naar de donor?
VAN DER WAL «Tot op zekere hoogte wel, ja. Vandaag voel ik vooral dankbaarheid voor die man. In de show waar jij het al over had, bedank ik hem elke avond opnieuw. Maar wie weet wil ik die man binnen drie jaar, nadat we hem ontmoet hebben, wel in elkaar slaan. Of wordt mijn vrouw verliefd op hem. De kans is klein tot onbestaande, maar biologisch gezien is het wel hún kind samen. Dus ja: wat zal het met haar doen? Wat zal het met mij doen? Daar ben ik wel nieuwsgierig naar.»
VERWIJDERDE GALBLAAS
HUMO Je nieuwste show, die in september van start gaat, heet ‘Amor fati’, wat zoveel wil zeggen als ‘omarm je lot’. Is dat hoe je in het leven staat, ook aangaande je handicaps?
VAN DER WAL «Ja, eigenlijk wel. Ik ben als Nederlander in Vlaanderen beland. Dat had ik nooit zo voorzien, maar ik geloof wel dat het zo moest zijn. Ook lichamelijk heb je een bepaald lot: een handicap, of een letsel dat je onderweg oploopt. Mijn galblaas is er trouwens ook uit, dat wist je nog niet eens. Dat had zomaar een derde groot hoofdstuk van dit interview kunnen zijn (lacht).
»Ik vind ook dat de Vlaming een heel groot talent heeft om zich neer te leggen bij zijn lot. Niet uit desinteresse, maar vanuit het idee: het is wat het is, hiermee moeten we het stellen. Ik vind die houding een zekere schoonheid bevatten.»
HUMO Zou je zover gaan om te stellen dat je de handicaps in je leven niet had willen missen?
VAN DER WAL «Ja, voor de volle 100 procent. Nu, ik heb het geluk gehad dat het een succesverhaal is geworden.
»Ik kan me nog heel erg goed een moment uit mijn jeugd voor de geest halen. Als tiener was ik uitgenodigd op een feestje van een klasgenoot. We waren op een Friese boerderij en er liep een heel, héél mooi meisje rond. Blijkbaar vond ik het toen ook al geen probleem om meisjes aan te spreken. Op een bepaald moment zag ik haar naar mijn schoenen kijken en vroeg ik: ‘Vind je dat mooie schoenen?’ Toen zei ze: ‘Ja, als je er nu maar een mooi hoofd bij had.’
»Ik voel vandaag niets meer bij dat verhaal – geholpen door het feit dat ik mijn talent heb gevonden, succes heb gehad en zelfvertrouwen heb gekregen. Daardoor ben ik ook mooier geworden dan ik was. Maar er is natuurlijk nog altijd een gedeelte van mij dat daar op die boerderij staat.
»Daar gaat de nieuwe voorstelling ook over: stel dat ik dit alles níét bereikt had. Wat was er dan van me geworden? Dan was ik misschien met dat trauma blijven zitten, had ik nooit iemand gevonden om mijn leven mee te delen en had ik nu ergens in mijn eentje op een zolderkamertje gezeten. In dat geval had ik die handicap wél willen missen natuurlijk. Alleen is het mij gelukt om er mijn talent van te maken, en kan ik stoer zeggen: ‘Mooi hoe het gelopen is.’»
HUMO Heb je het gevoel dat je ook geluk hebt gehad? Dat je in dit deel van de wereld bent opgegroeid, met liefdevolle ouders?
VAN DER WAL «Absoluut. Ik heb ook geluk gehad dat ik in de jaren 80 ben opgegroeid, zonder sociale media. Ik heb later nog wel met online haat te maken gekregen, maar toen was ik al zo gepokt en gemazeld in het vak dat het me niet zo veel meer deed. Dus ja, in een aantal opzichten heb ik veel geluk gehad.
»Voor een documentairereeks over handicaps was ik ooit in Bangladesh. Daar was een jongen met schisis, die als kind nooit behandeld was. Dat zag er niet uit. Zijn vader schaamde zich voor hem. Zijn ouders waren door het dorp verstoten. Ze geloofden dat ze door God gestraft waren omdat de moeder bij volle maan de vis niet op de juiste wijze had versneden. Dat is natuurlijk verschrikkelijk. Zo had het voor mij ook kunnen lopen.»
HUMO Ik licht er nu tijdens dit interview twee van je handicaps uit, terwijl ik het ook over al die andere formidabele lichaamsdelen van je had kunnen hebben. Wat vind je daar eigenlijk van?
VAN DER WAL «Ik vind het niet zo erg om daarover te praten. Je merkt dat mensen daar nog altijd belangstelling voor hebben. En ik denk dat ik inmiddels wel duidelijk heb gemaakt dat mijn verhaal meer is dan alleen die twee dingen.»
HUMO Om de balans te herstellen: zijn er delen van je lichaam waar je bijzonder trots op bent?
VAN DER WAL (snel) «Mijn penis, natuurlijk. Nee, op die manier kijk ik niet echt naar mijn lichaam. Mijn handen vind ik ergens wel indrukwekkend.
»Ik vind mensen die met hun handen praten altijd heel mooi. Ik zou wat dat betreft graag Italiaan zijn. Dus… penis en hand. Ook een mooie combinatie (lacht).»
AMOR FATI
vanaf 11 september op tour, janjaapvanderwal.nl
