TRAAGHEID
WIM DEHANDSCHUTTER (royaltyjournalist) «Het hele leven van koning Filip staat in het teken van traagheid. Op school ging het te snel, hij trouwde op zijn 39ste, en pas op zijn 53ste begon hij aan de job van zijn leven.»
JO DE POORTER (journalist en koningshuisdeskundige) «Er werd vanaf het begin getwijfeld aan zijn capaciteiten. Hofmaarschalk Herman Liebaers was vernietigend in de pers: ‘Hij kan het niet, hè. Een triestig geval.’»
DEHANDSCHUTTER «De twijfel sloeg al heel vroeg toe. Enkele jaren geleden bekende Filip dat hij op school soms moeite had met de leerstof. Hij betreurde dat het onderwijs nog niet ‘op maat’ was. Zijn derde kind, Emmanuel, heeft ook met leerproblemen gekampt. Filip en Mathilde hebben hem naar het bijzonder onderwijs gestuurd, zodat hij niet hetzelfde als zijn vader zou moeten doorstaan.
»Koning Boudewijn probeerde de jonge kroonprins stap voor stap klaar te stomen voor het koningschap. Hij liet hem publieke activiteiten bijwonen en buitenlandse opdrachten afwerken, maar vaak liepen die met een sisser af. Filip kreeg dat imago moeilijk van zich afgeschud. Toen zijn dochter Elisabeth werd geboren, sprak hij de legendarische woorden: ‘Het is een echt vrouwtje.’ Een knullig telefoongesprek met Dirk Frimout, de eerste Belg in de ruimte, maakte het alleen maar erger. Filip vroeg hem: ‘Kunt u mij zeggen wat u ziet door het venster?’ Die uitspraken groeiden uit tot cafégrappen. »Hij is nog altijd vergeetachtig en verstrooid. Een collega kon eens een kwartier alleen met Filip spreken in het buitenland, wat uitzonderlijk is. Twee maanden later herinnerde Filip zich hem niet meer.
»Nog een anekdote: Filip woonde op de Olympische Spelen van 1996 de finale bij waarin Frédérik Deburghgraeve olympisch kampioen werd op de 100 meter schoolslag. Na de wedstrijd sprak Filip een kaalhoofdige journalist aan: ‘Proficiat, meneer Deburghgraeve.’»
HUMO Wat is uw oordeel? Is de vorst niet zo bijdehand?
DEHANDSCHUTTER «Nee, dat is het niet. Als je voor het eerst met de koning praat, moet je even wennen. Er vallen soms ongemakkelijke stiltes, maar dat komt omdat hij de tijd neemt om zijn antwoorden te formuleren. Zijn stijfheid is vooral een teken van voorzichtigheid. Het is zijn tweede aard geworden om te twijfelen aan elk woord, uit angst om verkeerd begrepen te worden.»
DE POORTER «Precies. Die voorzichtigheid wordt nog versterkt doordat hij niet alle subtiliteiten van het Nederlands beheerst.»
NICOLAS DELVAULX (regisseur van de docu ‘Een jaar in het spoor van koning Filip’) «De koning vertelde me dat hij zelden zichzelf kan zijn. Als hij tijdens een etentje of een feest wordt voorgesteld aan vrienden van vrienden, zien mensen hem niet als zichzelf, maar als koning. Zijn familie en hij moeten altijd perfect zijn.»
DE POORTER «Geen wonder dat het gezin in Laken nu twee honden heeft. Zo’n dier houdt van je om wie je bent, niet omwille van de kroon op je hoofd.»
DELVAULX «Maar als je voorbij de muur van zijn ambt raakt, leer je een indrukwekkende man kennen. Iemand die heeft geleerd uit zijn pijnlijke verleden. Filip is een groot denker, en hij is uitzonderlijk belezen. Onze gesprekken waren heel oprecht en diepgaand. We spraken over de zin van het leven, de dood, het koningschap en de liefde. Ik was aangenaam verrast door zijn menselijkheid. Ik heb veel van hem geleerd.»
DEHANDSCHUTTER «Heeft hij ’s avonds vrij, dan trekt hij zich terug in zijn bibliotheek voor het zwaardere filosofische werk: Voltaire, Nietzsche, Kant, noem maar op. Van de Griekse dichter en filosoof Pindarus leende hij zijn levensleuze: ‘Word wie je bent.’ Heel symbolisch voor iemand die decennialang op zijn taak als koning werd voorbereid.
»Ook geschiedenisboeken, memoires en politieke essays fascineren hem. Hij heeft ‘Congo’ van David Van Reybrouck en ‘Sapiens’ van Yuval Noah Harari gelezen, die hij ook persoonlijk heeft ontmoet.»
DE POORTER «Filip is de koningfilosoof: een twijfelaar, een denker, gefascineerd door literatuur, wetenschap en spiritualiteit. Hij is diepgelovig, net als Mathilde. Elk jaar gaan ze op bedevaart naar Santiago de Compostela. Honderd jaar geleden was hij wellicht een zachtaardige hulpbisschop geworden in een Waalse provinciestad.
»Zijn grote drijfveer is zijn plicht tegenover zijn familie en stamboom, tegenover God, en vooral tegenover het vaderland. Alles moet wijken voor zijn taak: België dienen.»
HUMO Heeft hij ook humor? Of is hij een droogstoppel?
DELVAULX «Dat zeker niet. Ik heb hem leren kennen als iemand met subtiele, ironische humor. Vooral in intieme kring is hij wat vrijer.»
DEHANDSCHUTTER «Koning Filip houdt van Britse humor: droog en scherpzinnig. Hij is geen moppentapper zoals zijn vader Albert, maar veeleer het type dat een ernstig gesprek ontzenuwt met een kwinkslag. Als kersverse koning kreeg hij een munt van 2 euro met zijn beeltenis cadeau. Hij grapte: ‘Gelukkig geeft u mij er geen van 5 eurocent. Dat zou gezichtsverlies betekenen.’
»Toen hij op staatsbezoek in Zuid-Korea een taekwondodemonstratie volgde, zei ik dat het breaking news zou worden. Hij reageerde droogjes: ‘Ik moet tonen dat ik ook knopen kan doorhakken.’»
DELVAULX «Met de jaren is hij losser en relaxter geworden. Hij zei me ooit: ‘Ik voel dat ik steeds nuttiger word en mijn rol beter kan uitvoeren. Ik zit op mijn plaats.’ Hij heeft de afgelopen jaren meer zelfvertrouwen getankt.»
HUMO Het lijkt alsof hij zich nu pas in de fleur van zijn leven bevindt.
DEHANDSCHUTTER «Hij zit goed in zijn vel, ja. Hij is gezond, weet wat hij kan en heeft een warme familie om zich heen. Na zijn 50ste heeft hij nieuwe passies ontdekt: hij doet aan kitesurfen, speelt piano en schildert meer dan behoorlijk. Hij is leergierig: als hij iets wil leren, neemt hij lessen. Mathilde heeft hem daarin altijd aangemoedigd.»
WOEDE
DEHANDSCHUTTER «Koning Filip heeft een ongelukkige kindertijd gekend. Koning Albert en koningin Paola keken nauwelijks om naar hun kinderen, die werden opgevoed door nanny’s en hofmedewerkers.»
DE POORTER «Filip, Laurent en Astrid werden eigenlijk aan hun lot overgelaten. Ik heb hartverscheurende verhalen gehoord. Op een kerstavond zaten ze eens alleen rond de kerstboom, terwijl de medewerkers één voor één naar huis gingen. Een personeelslid heeft toen haar familie gebeld: ‘Ik blijf in het paleis bij de kinderen. Hier is verder niemand.’
»Albert en Paola hadden huwelijksproblemen en waren te druk bezig met hun minnaars om zich te bekommeren om hun kinderen. Hoewel Filip in het Brusselse naar school ging, amper twintig minuten van huis, brachten zijn ouders hem onder bij een gastgezin. Handig, want dan hoefden ze niet naar hem om te kijken.»
DEHANDSCHUTTER «Volgens kinderpsychiater Peter Adriaenssens zou zijn opvoeding vandaag als kindermishandeling worden beschouwd.»
HUMO Filip werd op school gepest.
DE POORTER «Dat kwam omdat hij en Laurent op jonge leeftijd naar het internaat van Zevenkerken werden gestuurd. Daar waren ze omringd door Vlaamse elitekinderen, terwijl ze zelf nauwelijks Nederlands spraken, laat staan schreven.»
DEHANDSCHUTTER «Filip was de toekomstige koning, dat wisten zijn klasgenoten ook. Hij was het ideale mikpunt. ‘Ik had het toen heel zwaar,’ heeft hij ooit toegegeven.»
‘Volgens kinderpsycholoog Peter Adriaenssens zou de opvoeding van Filip vandaag als kindermishandeling worden beschouwd’
DE POORTER «Wat hun is aangedaan door hun ouders, is ronduit gruwelijk. Laurent kon het niet aan en probeerde te voet naar huis te vluchten. Filip reageerde anders, hij sloot zich af. Hij droeg de pijn in stilte, en dat heeft hem van binnenuit compleet uitgehold. Later kreeg hij felle kritiek in de media, wat zijn zelfvertrouwen verder heeft ondermijnd. Hij groeide op als een introverte en onzekere jongen. Tot vandaag draagt hij die trauma’s met zich mee.»
HUMO Wanneer kwam het keerpunt?
DEHANDSCHUTTER «Zijn tijd aan de Koninklijke Militaire School was cruciaal. Het leger gaf hem structuur, gezag en een groepsgevoel, wat hij in zijn jeugd vaak had gemist. Hij was er zichtbaar gelukkig en bloeide helemaal op. Een oud-docent vertelde me dat de KMS Filip heeft gered. Hij heeft daar niet alleen zijn leerachterstand ingehaald, maar ook vaardigheden opgedaan zoals samenwerken, een ploeg leiden en mensen motiveren, die hij nu als koning toepast.
»Hij straalt trots uit als hij zijn militaire uniform mag aantrekken voor een ceremonie. Je ziet hem bijna letterlijk groeien. Het maakt hem ook trots dat zowel Elisabeth als Gabriël zijn voetspoor heeft gevolgd: zij studeerde in 2021 af aan de KMS, hij zit in het derde jaar.»
DELVAULX «Naast het leger hebben ook zijn vrienden, familie en boeken hem geholpen zijn verleden te overwinnen. Hij zei me ooit: ‘Ik had kunnen instorten en opgeven, maar ik heb beslist mijn verleden tot een kracht te maken.’ Dat is een les voor iedereen.
»Dankzij zijn verleden is Filip nu een menselijke koning. Tijdens gesprekken met kwetsbare jongeren vóélt hij hun pijn. Hij kan zich herkennen in de wanhoop van gediscrimineerde Belgen, van slachtoffers van een overstroming, van mensen die in armoede leven.»
HUMO Heeft hij zijn trauma’s dan niet doorgegeven aan zijn kinderen, zoals vaak gebeurt?
DEHANDSCHUTTER «Integendeel. Koning Filip wilde zijn kinderen geven wat hij bij Albert en Paola heeft gemist: knuffels, aandacht en steun. In intieme kring heeft hij ooit gezegd dat hij het beter wil doen dan zijn ouders.
»Filip is een aanwezige vader. Toen Elisabeth geboren werd, gaf hij drie uur later apetrots een persconferentie: ‘Ik heb haar al het eerste badje gegeven en haar haar eerste jurkje aangedaan. Ik wil gewoon een vader zijn: samen gelukkig.’
»In Laken speelt hij voetbal met de jongens en gezelschapsspellen met de meisjes. Mathilde is soms iets strenger, Filip is echt de verwenpapa. Hij komt volgens mijn bronnen armen en handen tekort om zijn vier kinderen tegelijk te omhelzen. Dat klinkt misschien banaal, maar in koninklijke families is dat heus niet de regel. Filip is door zijn rol als vader een gelukkiger mens geworden.»
GULZIGHEID
HUMO Wanneer laat de vorst zich eens gaan?
DEHANDSCHUTTER «Dat gebeurt zelden. Het gezin heeft de minste bewegingsvrijheid van alle Belgen. Voor elke uitstap worden een strikte planning en dito veiligheidsmaatregelen uitgewerkt. Alleen in het Kasteel van Laken genieten ze nog enige vrijheid. Een collega noemde het paleis ooit ‘het reservaat waarin de koninklijke familie gevangenzit’. Ook daarom stelt koning Filip zijn tuin niet permanent open.
»Op vakantie kan hij wel zichzelf zijn, op plekken waar ze hem niet kennen of hem met rust laten. Zijn favoriete bestemming is Île d’Yeu, een eiland aan de Franse Atlantische kust waar hij een vakantiehuis heeft. Het is alleen per boot of met een helikopter te bereiken.»
HUMO Rookt of drinkt hij?
DEHANDSCHUTTER «Jawel, maar nooit in het openbaar. De koning heeft een voorliefde voor sigaren. Er bestaan foto’s van hem in Mexico met een sombrero op het hoofd en een havanna tussen de lippen, maar die zijn gecensureerd. Daarnaast geniet hij van een goed glas wijn, champagne of bier.»
DE POORTER «Maar hij zal nooit overdrijven. Filip is de man van gematigdheid en zelfdiscipline.»
HUMO Hij is heel begaan met zijn gezondheid.
DE POORTER «Klopt. Hij sport veel: joggen, zeilen, zwemmen, kitesurfen, skiën – alles om een fitte vader te blijven.»
HUMO Hij is duidelijk geen bourgondiër zoals zijn vader.
DELVAULX «Toen ik hem volgde voor mijn documentaire, zag ik hoe hij op zijn lijn let. Hij eet vaak een yoghurtje en drinkt graag thee. De koning wordt 65, maar hij verkeert in topvorm.»
DEHANDSCHUTTER «Hij volgt een glutenvrij dieet. Niet wegens een allergie, maar omdat hij gelooft dat het gezonder voor hem is.»
HUMO Waarom is hij zo streng voor zichzelf?
DELVAULX «Om zijn slopende levenswijze vol te houden. Tijdens staatsbezoeken begint hij ’s ochtends vroeg aan zijn taken. ’s Avonds, wanneer de anderen een cocktail drinken op de ambassade, zie je hem ernstige gesprekken voeren in een hoekje van de zaal. Hij oogt onvermoeibaar, en dat lukt alleen als je jezelf goed verzorgt.»
DEHANDSCHUTTER «‘Ik leef als een atleet,’ heeft hij me ooit gezegd. Maar hij heeft wel zijn guilty pleasures: hij eet graag spaghetti, onder invloed van zijn moeder Paola, en tiramisu als dessert.»
HUMO Geniet hij van de mooie dingen in het leven?
DEHANDSCHUTTER «Zeer zeker. Koning Filip leest liever boeken dan dat hij tv-kijkt. Hij vertelde me eens dat lezen zijn hersenen tot rust brengt. Hij is ook gefascineerd door geschiedenis en kiest voor vakantiebestemmingen met een rijke cultuur, zoals Armenië, Egypte en India.
»Hij heeft thuis een cinemazaal, maar bezoekt af en toe de bioscopen in de buurt, zoals Kinepolis of White Cinema Docks. Hij glipt dan incognito binnen zodra de lichten uitgaan.
»Vooral muziek speelt een belangrijke rol in zijn leven. Hij houdt van klassieke muziek en filmmuziek, andere genres liggen hem minder. Voor de 35ste verjaardag van de AB moest hij vooraf enkele platen beluisteren om vertrouwd te raken met de stijl van bands als Intergalactic Lovers en Girls in Hawaii.
»Hij luistert overal naar muziek van de Duitse filmcomponist Hans Zimmer, vooral via zijn tablet. Als de man in België optreedt, koopt hij meteen tickets. Na een concert in Paleis 12 ging hij eens samen met zijn kinderen naar de kleedkamer. Hij vroeg de componist daar naar gitarist Guthrie Govan. Zimmer vertelde later in HUMO: ‘Jullie koning sloeg zijn arm om Guthrie en zei: ‘Mijn grootste droom is om één dag jou te mogen zijn.’ Ja, jullie hebben een coole koning.’ (lacht)
»Op zijn piano speelt Filip graag ‘First Step’ van Zimmer, uit de film ‘Interstellar’.»
DELVAULX «Die film is één van zijn favorieten. Daarin komt alles samen: Zimmer, cinema én zijn fascinatie voor ruimtevaart. Samen met Gabriël is hij naar Frans-Guyana gereisd voor de lancering van de Ariane 5-raket. Ook de benoeming van Raphaël Liégeois als de volgende Belgische astronaut kwam er deels dankzij Filip.»
HEBZUCHT
HUMO Koning Filip ontvangt 15 miljoen euro per jaar, of zo’n 1,2 miljoen per maand. Niet slecht.
DEHANDSCHUTTER «Dat is geen salaris, maar zijn werkingsbudget. Daar moet hij alle kosten van betalen: het personeel, het onderhoud van het koninklijk paleis, de nutsvoorzieningen, het wagenpark, de administratie, de verzekeringen en zelfs de cadeaus voor jubilarissen.
»Hij is zich heel bewust van de kritiek op de grootte van de bedragen die naar het koningshuis gaan. Hij doet er alles aan om verantwoordelijkheidszin uit te stralen. Dat verklaart ook waarom hij boos was toen koning Albert na de troonswisseling voor een hoger pensioen lobbyde: dat druiste in tegen Filips principes.»
DE POORTER «Koning Filip staat zeker niet in de Europese top vijf wat betreft luxe. Hij komt niet in de buurt van koning Charles, koning Willem-Alexander of de vorstenhuizen van Monaco en Liechtenstein. Filip en Mathilde kiezen voor eenvoud. Als ze vastgoed kopen, gaat het om relatief bescheiden optrekjes met een spartaanse inrichting. Het contrast met Albert en Paola is groot.
»Filip en Mathilde leven ingetogen, hun hobby’s zijn goedkoop: ze wandelen, fietsen, puzzelen en lezen. Niet omdat ze gierig zijn, maar omdat dat bij hen past.»
DEHANDSCHUTTER «Voor Mathilde hoeft het niet te pronkerig te zijn. Dat is haar aristocratische opvoeding: de adel pakt niet uit met pracht en praal.
»Het is makkelijk om wereldvreemd te worden in een paleis, maar koning Filip doet erg zijn best om voeling te houden met de echte wereld. Hij brengt zijn kinderen in contact met leeftijdsgenoten, in de traditie van koning Boudewijn. Hij is ook gevoeliger voor sociale thema’s dan zijn vader. Filip en Mathilde zetten zich in voor initiatieven tegen armoede en jeugdwerkloosheid, vaak zonder daarover te communiceren. Soms kom ik het pas veel later toevallig te weten.»
DELVAULX «Filip hecht wel veel waarde aan het prestige van de kroon, dat volgens hem losstaat van luxe. Hij vindt dat de monarchie een grandeur moet behouden, niet om boven anderen te staan, maar omdat het deuren opent. De verhevenheid van het koningshuis geeft een ontmoeting met de vorst betekenis. Ze dient als hefboom in de politiek, vooral internationaal.
»Als de koning ergens op staatsbezoek is geweest, komen er plots zaken in beweging. Ik heb zelf gezien hoe Belgische universiteiten na jarenlang wachten eindelijk toegang kregen tot prestigieuze archeologische sites in Griekenland, alleen maar dankzij zijn inzet.»
DEHANDSCHUTTER «Precies. De koning is een bescheiden man, maar hij eist wel waardering en respect.»
HUMO Wanneer, bijvoorbeeld?
DEHANDSCHUTTER «Hij vindt dat leden van de koninklijke familie gepast ontvangen moeten worden. Toen hij als jonge kroonprins op handelsmissie in Californië was, werd zijn auto afgeleid naar een ondergrondse garage, zogenaamd wegens protestacties. Bovendien kwam de burgemeester van Los Angeles een kwartier te laat, tegen het protocol in. Filip was not amused. Het heeft bijna tot een diplomatiek incident geleid.
»Hij weet heel goed dat laat komen en programmawijzigingen subtiele manieren zijn om macht uit te oefenen: ‘Jij wacht wel even op mij.’ Dat tolereert hij niet, hij vindt dat zijn functie – en dus zijn land – meer respect verdient.»
HUMO Filip laat geregeld zijn invloed gelden in internationale netelige dossiers.
DEHANDSCHUTTER «Ja. Hij gaat prat op zijn internationale contacten. Elk jaar trekt hij naar het Wereld Economisch Forum in Davos, dé plek om zijn netwerk te onderhouden, wereldleiders te spreken en België internationaal op de kaart te zetten.
»Na de aanslagen in Parijs in 2015 belde hij met de Marokkaanse koning om hulp te vragen bij de klopjacht op Salah Abdeslam. Eerdere pogingen van minister Jan Jambon waren gestrand, maar door dat ene telefoontje werkten de Belgische en Marokkaanse veiligheidsdiensten wel beter samen en werd Abdeslam uiteindelijk ook gearresteerd.
»Toen er tijdens de coronacrisis een tekort aan mondmaskers was, belde de koning met de Chinese zakenman Jack Ma, die hij kende uit Davos. Niet veel later landde in Luik een vliegtuig vol maskers en testkits.»
DELVAULX «Ook bij de vrijlating van hulpverlener Olivier Vandecasteele in Iran in 2023 heeft de vorst een sleutelrol gespeeld.»
DEHANDSCHUTTER «Hij belde met de sultan van Oman, die voor een koning altijd de telefoon opneemt. Het gesprek hielp bij een gevangenenruil met een Iraanse terrorist.»
DELVAULX «Volgens mij wordt zijn internationale impact schromelijk onderschat, net omdat hij zo discreet moet zijn.»
ONKUISHEID
HUMO Koning Filip is pas op zijn 39ste getrouwd. Wat weten we over zijn leven daarvoor?
DEHANDSCHUTTER «Als tiener was hij smoorverliefd op Barbara Maselis, een knap en intelligent meisje uit een welgestelde familie. Ze had alles, behalve blauw bloed – een probleem in Laken. Onder druk van zijn familie verbrak Filip de relatie, wat hem pijn heeft gedaan.
»Hoewel hij niet bekendstond als charmeur of rokkenjager, heeft de roddelpers hem gelinkt aan meer dan twintig vrouwen, onder wie gravin Stéphanie de Lalaing en een dochter van de Spaanse koning. Veel van die verhalen waren compleet verzonnen. Officieel heeft Filip in al die jaren nooit een relatie gehad, wat leidde tot geruchten dat hij op mannen zou vallen.»
DE POORTER «Zijn vrijgezellenstatus kostte hem in zijn jongere jaren de kroon. Na Boudewijns dood in 1993 besteeg Albert de troon en niet Filip, ook al was hij toen 33. Albert en Boudewijn hadden dat zo afgesproken: Filip was nog niet klaar, én hij moest eerst trouwen.»
DEHANDSCHUTTER «In 1999 verraste Filip iedereen met het nieuws dat hij de ware had gevonden. Tijdens het persmoment zei hij: ‘Ik zag Mathilde van ver staan en ben met haar gaan praten.’ Hoe en waar ze elkaar precies hadden leren kennen, hield hij voor zichzelf.»
DE POORTER «Dat blijft een mysterie, zelfs 26 jaar later. Van alle andere Europese vorstenparen weet iedereen hoe ze elkaar hebben leren kennen – doorgaans waren er andere mensen bij. Zo hebben Máxima en Willem-Alexander elkaar op een feestje in Zuid-Spanje ontmoet.»
DEHANDSCHUTTER «Volgens een hypothese heeft Filip Mathilde gevonden in de ‘High Life de Belgique’, een adellijke variant van de Gouden Gids. Hij zou het boek als een soort Parship Royale doorgebladerd hebben en op haar naam zijn gestuit.
»Een andere geloofwaardige theorie is dat ze elkaar op het tennisveld hebben leren kennen. Op het Koninklijk Domein van Laken werden volgens inge-wijden tennispartijtjes georganiseerd om Filip op een speelse manier te koppelen aan alleenstaande dames. Mathilde was één van zijn sparringpartners. Een love game, zeg maar.»
DE POORTER «Hoe dan ook heeft Filip wellicht wat hulp gekregen bij zijn zoektocht. Er zijn geen honderdduizend huwbare meisjes in die klasse in België, en hij moest dringend eens trouwen.»
HUMO Journalist Frédéric Deborsu schreef in 2012 dat het huwelijk gearrangeerd was. En dat Filip ‘een zeer intense vriendschapsrelatie met een man’ had vóór hij Mathilde leerde kennen.
DEHANDSCHUTTER «Ik geloof oprecht dat Filip en Mathilde een sterk huwelijk hebben. Ze stralen aan elkaars zijde, dat kun je niet jarenlang faken. Hoe zij bij fotosessies haar hand liefdevol op zijn schouder legt en hem zacht in de ogen kijkt: dat méént ze. Hoe hij haar op een gala-avond aankijkt met een blik van ‘wat zie jij er weer stralend uit in die cocktailjurk’: dat méént hij. Bij een fotosessie enkele jaren geleden in Griekenland hingen ze zo aan elkaar dat de fotografen grapten: ‘Dit lijkt wel een huwelijksreportage.’
»Mathilde heeft stabiliteit en liefde in zijn leven gebracht. Ze heeft hem bevrijd.»
DE POORTER «Ze gaf hem zijn zelfvertrouwen terug en voorziet hem in alles waar hij naar verlangde: steun, bevestiging, simpelweg gekoesterd en gezien worden. Dat heeft hij gemist als kind. Daarnaast vervult ze haar rol als koningin met veel overgave. Filip kan zich geen betere echtgenote voorstellen.»
AFGUNST
HUMO Wat is het kleinste kantje van onze vorst?
DE POORTER «Hij heeft moeite met kritiek op zijn inzet en toewijding. Zeker als jonge kroonprins uitte hij daar weleens publiek zijn ongenoegen over.»
DEHANDSCHUTTER «In 2007 ging hij zijn boekje te buiten toen hij twee hoofdredacteurs op het matje riep. Hij zei: ‘U moet respect en ontzag voor mij hebben, want ik ben de volgende koning. Als u nog één keer iets negatiefs schrijft, bent u niet meer welkom in het koninklijk paleis.’»
‘Af en toe bezoekt hij de bioscopen in de buurt. Hij glipt dan incognito binnen zodra de lichten uitgaan’’
DE POORTER «Daarnaast nemen niet alle familieleden zijn positie als hoofd van de familie ernstig. Laurent zei ooit in de pers dat een obscure Duitse neef het hoofd van de familie Saksen-Coburg is, en niet zijn broer. En zijn ouders weigeren weleens uitnodigingen voor activiteiten of ceremonies omdat ze geen zin hebben, of omdat ze niet willen worden gecommandeerd door hun zoon. Dat steekt bij Filip, want hij wil harmonie uitstralen. Daarom heeft hij de organisatie en de communicatie rond zijn eigen gezin strak in handen genomen. Dat kan hij wél controleren.»
HUMO Wie of wat maakt de koning nog kribbig?
DE POORTER «Separatisten. Mensen die vraagtekens zetten bij de bestaansreden van België.»
DEHANDSCHUTTER «Als kroonprins zei hij ooit over Vlaams Belang: ‘Er zijn partijen die ons land willen kapotmaken. Ik kan u verzekeren dat ze dan met mij te maken zullen krijgen. Vergis u niet: ik ben een taaie.’ Hij kreeg daarvoor een uitbrander van premier Guy Verhofstadt.»
DE POORTER «Koning Filip en zijn entourage zijn daarin gegroeid. Albert heeft nooit separatistische politici uitgenodigd, zijn zoon doet dat wel. VBvoorzitter Tom Van Grieken mocht zowel in 2019 als 2024 op audiëntie komen. Filip begrijpt dat je niet om één van Vlaanderens grootste partijen en haar kiezers heen kunt.»
DEHANDSCHUTTER «We weten hoe Filip daarover denkt. België verleent hem bestaansrecht. Hij ziet met lede ogen aan dat meer en meer Vlamingen naar onafhankelijkheid streven, maar zal zijn vrees niet meer publiekelijk uitspreken. Stemmen doen Filip en Mathilde sowieso niet.»
HUMO De koning speelt tijdens regeringsvormingen een politieke rol. Vindt hij dat fijn?
DE POORTER «En of. Filip houdt van geschiedenis en vindt het belangrijk dat hij dan een rol kan spelen in ons versnipperde land. Ik weet dat het Nederlandse koningshuis jaloers is op zijn functie als spelverdeler.»
DEHANDSCHUTTER «De afgelopen jaren is er sterk wederzijds respect gegroeid tussen de koning en Bart De Wever. Daarin heeft hij een omslag gemaakt.»
DELVAULX «Nu De Wever premier is, hebben ze elke maandagochtend een vergadering. Ik weet dat Filip in dat soort meetings niet nalaat zijn bezorgdheden ter sprake te brengen.
»Tijdens de begrafenis van Queen Elizabeth II sprak hij de toenmalige Amerikaanse president Joe Biden zelfs aan over de situatie in Congo. Dat is de manier waarop hij invloed uitoefent. Hij volgt dossiers ook op tot ze opgelost zijn.»
DEHANDSCHUTTER «Filip is koppig, een familietrekje van de Saksen-Coburgs. Hij wil zijn doel bereiken, en hij neemt daarvoor zijn tijd.»
HUMO Hoe is hij binnen de paleismuren? Haalt hij op slechte dagen uit naar zijn personeel?
DELVAULX «Ik heb hem nooit horen uitvaren tegen zijn personeel, en ik heb daar nooit verhalen over gehoord. Ook tegen mij was de koning altijd attent en zachtaardig. Toen ik de documentaire draaide, zat ik midden in een relatiebreuk, en hij vroeg geregeld hoe het met me ging.»
DEHANDSCHUTTER «Hoewel de omgang in het paleis formeel is – Filip wordt aangesproken met ‘Sire’ en Mathilde met ‘Majesteit’ – is hij allesbehalve afstandelijk. Hij toont veel interesse in het privéleven van zijn medewerkers en vraagt hoe het met hun kinderen en hun naasten gaat. Ik hoor zelfs dat Filip zieke familieleden van zijn personeel bezoekt, en Mathilde gaat weleens naar een uitvaart. Dat wordt zeer gewaardeerd.»
DELVAULX «Filip is nooit alleen. Zijn vaste entourage is daardoor als een tweede familie.»
HOOGMOED
Frank Claeys, een promotiegenoot van koning Filip op de Koninklijke Militaire School, herinnert zich de jonge kroonprins als een fitnessboy. ‘Terwijl medestudenten ’s avonds naar de kantine gingen, koos Filip voor een uurtje powertraining,’ zegt hij in de Canvasdocumentaire ‘Filip van België’. ‘Hij spande graag zijn schouders op voor de spiegel, als een bodybuilder.’
DEHANDSCHUTTER (lacht) «Ik zie het zo voor me. Tijdens een staatsbezoek in China zwom ik eens samen met Filip in het zwembad van het hotel. Hij stond daar in een zwarte zwemshort en stak voorzichtig een teen in het water. Het was de eerste keer dat ik hem zonder maatpak zag, en ik moet zeggen: hij zag er goed uit.»
HUMO Is hij ijdel?
DEHANDSCHUTTER «Hij is geen stijlicoon. We schrijven vaak over Mathildes stijl, maar over die van Filip? Zelden. Hij draagt altijd een kostuum en een das, zelfs in de tribune bij de Rode Duivels. Ook in zijn vrije tijd gaat hij altijd deftig gekleed. Zijn ijdelheid zit hem in een verzorgd voorkomen, zoals dat in hogere kringen wordt gewaardeerd.»
HUMO Leest hij wat journalisten over hem schrijven? Is hij bezorgd over zijn imago?
DE POORTER «Absoluut, hij is van alles op de hoogte. Na een boek over het koningshuis krijg ik weleens een berichtje of kaartje. Dit artikel zal hem wellicht ook bereiken.»
DELVAULX «Klopt, hij wordt in detail gebrieft over de kranten en kan zich erg opwinden over journalisten die leugens verspreiden over hem of zijn familie. ‘Dat heb ik nooit gezegd!’ mompelt hij dan. Maar reageren doet hij niet.»
DEHANDSCHUTTER «Ik schreef ooit over een Hermès-das van hem, een luxueus maar foeilelijk exemplaar met trommels erop. In een artikel adviseerde ik hem om de das thuis te laten. Op de volgende reis droeg hij hem toch. Een adviseur fluisterde tegen me: ‘Hij weet dat u die niet mooi vindt, maar hij heeft niet zoveel dassen en dus draagt hij die soms nog.’»
HUMO Heeft hij een groot ego?
DELVAULX «Hij eist respect voor de kroon, maar dat heeft niets met zijn ego te maken.»
DEHANDSCHUTTER «Hij heeft zijn ego altijd onderdrukt doordat hij voortdurend kritiek kreeg: van politici, journalisten, de bevolking en zelfs zijn eigen entourage. Jarenlang hoorde hij dat hij het niet goed deed, en dat heeft hem getekend.
»Ondanks zijn status lijkt hij zich vaak liever op de achtergrond te houden. Zijn lichaamstaal verraadt dat hij niet altijd op zijn gemak is. Hij loopt soms wat verloren en heeft een bijna robotachtige manier van stappen, met zijn armen stokstijf langs zijn lichaam en de duimen vooruit.»
‘Filip volgt een glutenvrij dieet. Niet wegens een allergie, maar omdat hij gelooft dat het gezonder voor hem is’
DELVAULX «De koning is geen tafelspringer of grande gueule. Hij werkt het liefst discreet in de coulissen, niet voor de camera’s. Dat is zijn kracht: in alle discretie zijn invloed laten gelden.»
DEHANDSCHUTTER «Hij werkt liever in stilte. Vorige week hebben Indiase media onthuld dat hij met premier Modi gesproken heeft – hier komen we zoiets zelfs niet off the record te weten.
»Een fotograaf vertelde me dat hij ooit bij de koning een collectie foto’s met hooggeplaatste figuren zag, en hij stelde voor die te delen met het publiek. Filip weigerde resoluut. Hij wil daar niet mee uitpakken.»
HUMO Wat is jullie oordeel over twaalf jaar Filip als koning?
DEHANDSCHUTTER «Hij heeft zijn criticasters de mond gesnoerd: hij kan het wél. Kort na zijn troonsbestijging nodigde hij journalisten uit voor een informele ontmoeting in het paleis. Hij speechte trots: ‘Jullie hebben vaak kritiek op mij gehad, maar dat wordt steeds moeilijker.’ Het klopt: er valt weinig negatiefs over hem te schrijven.
»De koning blundert niet meer en heeft de laatste jaren echt het verschil gemaakt. Hij zal de geschiedenis ingaan als de eerste koning die de misdaden in Congo heeft benoemd. In een brief aan president Félix Tshisekedi en later in een toespraak in Kinshasa betuigde hij zijn ‘diepste spijt’ voor de Belgische wandaden. Hij mag daar trots op zijn. Ook in de zaak-Delphine Boël (nu Delphine van Saksen-Coburg, red.) heeft hij zich sterk opgesteld. Na haar erkenning als buitenechtelijke dochter van koning Albert verwelkomde Filip haar meteen in de familie.»
DE POORTER «Wat Congo betreft, had hij verder kunnen gaan. Willem-Alexanders excuses voor het koloniale verleden van Nederland waren diepgaander en persoonlijker. Ons koningshuis heeft een belangrijke rol gespeeld in de koloniale geschiedenis, maar Filip bleef aan de oppervlakte. Wat Delphine Boël betreft, hoor ik van sommige familieleden dat Filip te lang heeft gewacht met zijn uitgestoken hand. Wat hij doet, getuigt nog altijd van voorzichtigheid, zelfs achterdocht.»
HUMO Een hardnekkig trekje.
DE POORTER «Zijn jeugd heeft littekens achtergelaten, hoor. Bovendien beseft Filip dat hij deel uitmaakt van een bedreigd ras. In 1830 had 80 procent van de Europeanen een koning als staatshoofd, vandaag nog maar 20 procent. En de Belgische situatie is extra precair, dat weet hij als geen ander. Hij loopt elke dag op eieren.»
HUMO In 2030, bij de 200ste verjaardag van ons land, zal Filip 70 jaar oud zijn.
DE POORTER «Volgens mij is dat het perfecte moment om het stokje door te geven aan Elisabeth. Volgens een peiling van Le Soir was zij het afgelopen jaar voor het eerst populairder dan haar ouders, en dat in een periode waarin ze nagenoeg onzichtbaar was. Ze studeerde in Londen en kwam nauwelijks in beeld. Alleen al door haar karakter, voorkomen, geslacht en leeftijd scoort ze punten.
»Ik zou als raadgever zeggen: het is tijd voor een nieuw elan. De functie van staatshoofd vraagt kracht en jeugdige energie, zeker in deze uitdagende tijden. Filip heeft haar al haar hele leven voorbereid: was ‘preppen voor de kroon’ een olympische discipline, dan wonnen ze goud. Ze zal er klaar voor zijn.»
Jo De Poorter, ‘De koning is dood. Leve de koning!’, Pelckmans Wim Dehandschutter, ‘Achter de muren van het paleis’, Borgerhoff & Lamberigts
PHOTO NEWS; (Foto: het koningspaar.)/. PHOTO NEWS; (Foto: Filip en Elisabeth.)/. BELGAIMAGE; (Foto: met premier De Wever.)
